نتایج مطالعات اولیه یک داروی تزریقی آزمایشی به نام CBL-514 نشان می‌دهد این دارو برخلاف بسیاری از داروهای پرطرفدار کاهش وزن، مستقیماً سلول‌های چربی را هدف قرار می‌دهد و می‌تواند علاوه بر کاهش چربی زیرپوستی شکم، میزان چربی احشایی اطراف اندام‌های داخلی را نیز کاهش دهد.
محققان از نتایج امیدوارکننده یک داروی جدید کاهش وزن خبر داده‌اند که با سازوکاری متفاوت از داروهایی مانند وگووی و مونجارو، به‌طور مستقیم سلول‌های چربی را هدف قرار می‌دهد.
داروی CBL-514 یک داروی تزریقی آزمایشی است که توسط شرکت زیست‌دارویی Caliway توسعه یافته و برای کاهش چربی موضعی شکم در دست بررسی قرار دارد. براساس اطلاعات ارائه‌شده در نشست سالانه ۲۰۲۶ انجمن اروپایی مطالعه دیابت، این دارو می‌تواند هم چربی زیرپوستی و هم چربی احشایی شکم را کاهش دهد.
چربی احشایی در عمق شکم و اطراف اندام‌های داخلی ذخیره می‌شود و میزان بالای آن با مقاومت به انسولین، دیابت نوع ۲ و افزایش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی ارتباط دارد.
CBL-514 چگونه چربی‌های بدن را کاهش می‌دهد؟
تفاوت اصلی CBL-514 با بسیاری از داروهای فعلی کاهش وزن به نحوه عملکرد آن مربوط می‌شود. داروهایی مبتنی بر GLP-1 و داروهایی مانند تیرزپاتید عمدتاً از طریق تنظیم اشتها، افزایش احساس سیری و مسیرهای هورمونی مرتبط با متابولیسم عمل می‌کنند؛ اما CBL-514 برای هدف قرار دادن مستقیم سلول‌های چربی طراحی شده است.
براساس اعلام پژوهشگران، این دارو فرآیندی موسوم به «آپوپتوز» یا مرگ برنامه‌ریزی‌شده را در سلول‌های چربی فعال می‌کند. هدف این است که سلول‌های چربی از بین بروند، بدون آنکه نکروز یا آسیب قابل‌توجهی به بافت‌های اطراف ایجاد شود.
نتایج یک مطالعه فاز دوم منتشرشده نیز نشان داده بود که تزریق CBL-514 می‌تواند حجم چربی زیرپوستی شکم را در مقایسه با دارونما به شکل قابل‌توجهی کاهش دهد. در یکی از این مطالعات، ۷۶ شرکت‌کننده به‌صورت تصادفی دارو یا دارونما دریافت کردند و میزان چربی شکمی آنها در مراحل مختلف ارزیابی شد.
کاهش حدود ۱۲ درصدی چربی احشایی
برای بررسی تأثیر CBL-514 بر چربی احشایی، محققان داده‌های گروهی از شرکت‌کنندگان مطالعات فاز دوم را که تصاویر MRI آنها در دسترس بود، بررسی کردند.
در شروع این تحلیل ۴۱ نفر حضور داشتند؛ ۲۳ نفر CBL-514 و ۱۸ نفر دارونما دریافت کرده بودند. برای ۴۰ نفر نیز اطلاعات پیگیری بلندتر در دسترس بود. تزریق‌ها در ناحیه تحتانی شکم و با حداکثر دوز ۶۰۰ میلی‌گرم انجام شد و دوره درمان بسته به ضخامت چربی شکمی می‌توانست تا ۱۲ هفته ادامه داشته باشد.
چهار هفته پس از آخرین درمان، متوسط حجم چربی احشایی در افرادی که CBL-514 دریافت کرده بودند ۱۲.۰۱ درصد نسبت به ابتدای مطالعه کاهش یافت. در مقابل، حجم این نوع چربی در گروه دارونما حدود ۵.۶۸ درصد افزایش پیدا کرد.
در ارزیابی بعدی که ۸ تا ۱۲ هفته پس از آخرین درمان انجام شد، حجم چربی احشایی گروه دریافت‌کننده CBL-514 همچنان ۱۰.۴۵ درصد کمتر از مقدار اولیه بود؛ در حالی که این شاخص در گروه دارونما ۱۱.۷۶ درصد افزایش داشت.
حدود ۷۰ درصد شرکت‌کنندگان کاهش چربی زیرپوستی داشتند
داده‌های فاز دوم همچنین نشان داده است که ۶۹.۶ درصد از افراد دریافت‌کننده CBL-514 در یکی از ارزیابی‌ها، هشت هفته پس از پایان درمان، دست‌کم ۱۵۰ میلی‌لیتر کاهش در حجم چربی زیرپوستی شکم داشتند؛ این میزان در گروه دارونما صفر گزارش شد.
مطالعه جداگانه فاز ۲b روی ۱۰۸ بزرگسال نیز اثربخشی این دارو را در کاهش چربی زیرپوستی شکم بررسی کرده است. براساس نتایج این مطالعه، CBL-514 از نظر ارزیابی پزشکان، بیماران و بررسی‌های MRI نسبت به دارونما عملکرد بهتری نشان داد.
احتمال استفاده در کنار داروهایی مانند تیرزپاتید
پژوهشگران در مطالعات پیش‌بالینی، استفاده هم‌زمان CBL-514 و تیرزپاتید را نیز بررسی کرده‌اند. تیرزپاتید ماده مؤثره داروهایی مانند Mounjaro و Zepbound است.
آزمایش‌های حیوانی نشان داده‌اند حیواناتی که ترکیب CBL-514 و تیرزپاتید را دریافت کردند، کاهش وزن بیشتری داشتند. همچنین پس از قطع تیرزپاتید، میزان بازگشت وزن در گروهی که CBL-514 نیز دریافت کرده بود کمتر بود.
یکی از فرضیه‌های محققان این است که کاهش تعداد سلول‌های چربی ممکن است ظرفیت بدن برای ذخیره مجدد چربی را محدود کرده و از سرعت بازگشت وزن پس از قطع درمان بکاهد؛ با این حال، پژوهشگران تأکید کرده‌اند که برای تأیید این فرضیه به مطالعات بیشتری نیاز است.
عوارض CBL-514 چه بود؟
براساس داده‌های فعلی، CBL-514 در مطالعات انجام‌شده عموماً قابل تحمل بوده است. شایع‌ترین عوارض گزارش‌شده، واکنش‌های موقتی در محل تزریق مانند درد، قرمزی و تورم بوده‌اند که عمدتاً شدت خفیف تا متوسط داشته‌اند.
در تحلیل ارائه‌شده درباره کاهش چربی احشایی نیز عارضه جدی مرتبط با درمان گزارش نشده است.
با این حال، CBL-514 همچنان یک داروی تحقیقاتی است و برای استفاده عمومی به‌عنوان درمان تأییدشده چاقی در دسترس نیست. اثربخشی و ایمنی بلندمدت آن باید در مطالعات بزرگ‌تر بررسی شود.
CBL-514 در آستانه مطالعات فاز سوم
براساس اطلاعات منتشرشده، جذب شرکت‌کننده برای نخستین مورد از دو کارآزمایی فاز سوم CBL-514 آغاز شده است. این مطالعات تصادفی و کنترل‌شده با دارونما قرار است ایمنی و اثربخشی دارو را برای کاهش غیرجراحی چربی شکم در جمعیت بزرگ‌تری بررسی کنند.
پروفسور تیموتی گاروی از دانشگاه آلاباما در بیرمنگام که در این تحقیقات مشارکت دارد، گفته است اگرچه کاهش چربی زیرپوستی می‌تواند نتیجه ظاهری مانند صاف‌تر شدن شکم داشته باشد، اهمیت بالقوه این رویکرد برای سلامت بیشتر به کاهش چربی احشایی و پیامدهای متابولیکی آن مربوط می‌شود.
رقابت برای نسل بعدی داروهای کاهش وزن
نتایج CBL-514 در شرایطی منتشر شده که رقابت شرکت‌های داروسازی برای تولید نسل جدید درمان‌های چاقی شدت گرفته است.
شرکت Eli Lilly نیز به‌تازگی نتایج فاز ۲b درمان آزمایشی EloraTZP را منتشر کرده است. این درمان ترکیبی از تیرزپاتید و داروی آزمایشی eloralintide است و در مطالعه‌ای ۴۸ هفته‌ای روی افراد مبتلا به اضافه‌وزن یا چاقی و دیابت نوع ۲، در بالاترین دوز ترکیبی به‌طور متوسط ۲۳.۳ درصد کاهش وزن ایجاد کرد؛ در حالی که کاهش وزن با تیرزپاتید ۱۵ میلی‌گرمی به‌تنهایی ۱۴.۸ درصد بود.
نتایج اولیه CBL-514 مسیر متفاوتی را برای درمان چاقی و چربی شکمی مطرح می‌کند؛ مسیری که به جای تمرکز صرف بر کنترل اشتها، مستقیماً سلول‌های چربی را هدف قرار می‌دهد. با این حال، مشخص شدن جایگاه واقعی این دارو در درمان چاقی به نتایج کارآزمایی‌های فاز سوم و بررسی ایمنی و ماندگاری اثر آن در دوره‌های طولانی‌تر بستگی خواهد داشت.
آیا داروی CBL-514 در ایران موجود است؟
در حال حاضر داروی CBL-514 در ایران موجود نیست و هنوز به‌صورت عمومی در هیچ بازار دارویی عرضه نشده است. این دارو همچنان در مراحل کارآزمایی بالینی قرار دارد و پژوهشگران در حال بررسی ایمنی و اثربخشی آن هستند.
بنابراین فعلاً امکان خرید CBL-514 از داروخانه‌های ایران وجود ندارد و عرضه احتمالی آن به نتایج مطالعات فاز سوم و دریافت مجوزهای رسمی بستگی دارد.
