ارداری با تغییرات زیادی در بدن همراه است. حالت تهوع، خستگی، کمردرد و ورم پاها بخشی از این تغییرات‌اند و اغلب طبیعی هستند. اما گاهی علامتی ظاهر می‌شود که به‌ظاهر ساده است و در واقع زنگ خطر است. تشخیص این تفاوت می‌تواند به سلامت مادر و جنین کمک بزرگی کند.

علائم خطر در بارداری در هر سه‌ماهه کمی فرق می‌کنند. در این مقاله می‌خوانید کدام نشانه‌ها در ماه‌های مختلف بارداری باید شما را نگران کنند، کدام‌ها طبیعی‌اند و در چه شرایطی باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید. اگر حس می‌کنید چیزی درست نیست، منتظر نمانید و با پزشک تماس بگیرید.

اول از همه: نشانه‌هایی که در هر زمان از بارداری اورژانسی‌اند

این علائم در هر سه‌ماهه، و حتی تا یک سال بعد از زایمان، نیاز به مراجعهٔ فوری دارند:

  • خونریزی واژینال بیشتر از لکه‌بینی، شبیه قاعدگی
  • تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا تپش قلب شدید
  • تشنج
  • غش کردن یا سرگیجهٔ شدید
  • سردرد شدید و مداوم که با مسکن بهتر نمی‌شود
  • تغییر ناگهانی بینایی مثل تاری، دیدن جرقه یا لکه
  • تب بالا
  • درد شدید و مداوم شکم
  • خروج مایع از واژن
  • نیافتن حرکت جنین یا کاهش محسوس آن
  • افکار آسیب زدن به خود یا جنین (این هم یک اورژانس پزشکی است)

در این موارد با اورژانس (۱۱۵ در ایران یا شمارهٔ اورژانس کشور محل زندگی‌تان) تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین مرکز درمانی بروید. هنگام مراجعه حتماً بگویید باردار هستید.

علائم خطر در سه‌ماههٔ اول (هفتهٔ ۱ تا ۱۳)

در ماه‌های اول، بدن در حال سازگاری است و بسیاری از ناراحتی‌ها طبیعی‌اند. اما چند نشانه نباید نادیده گرفته شوند.

خونریزی و لکه‌بینی

لکه‌بینی خفیف و کوتاه در اوایل بارداری می‌تواند طبیعی باشد. اما خونریزی بیشتر، خونریزی همراه با درد، یا خروج لخته و بافت ممکن است نشانهٔ سقط یا حاملگی خارج از رحم باشد.

درد شدید یک‌طرفهٔ شکم یا لگن

دردی که شدید، تیز یا یک‌طرفه است، به‌ویژه اگر با سرگیجه، غش یا درد در نوک شانه همراه باشد، می‌تواند نشانهٔ حاملگی خارج از رحم باشد. این وضعیت اورژانسی است.

استفراغ شدید و بی‌امان

تهوع صبحگاهی شایع است. اما اگر نمی‌توانید مایعات یا غذا نگه دارید، وزن کم می‌کنید یا نشانه‌های کم‌آبی دارید، ممکن است دچار هایپرامزیس (استفراغ شدید بارداری) باشید و نیاز به درمان دارید.

تب و سوزش ادرار

عفونت ادراری در بارداری شایع است و اگر درمان نشود می‌تواند به کلیه برسد. سوزش ادرار، تکرر ادرار همراه با درد یا تب نیاز به بررسی دارد.

چه علائمی در سه‌ماههٔ اول معمولاً طبیعی‌اند؟

  • تهوع و حساس شدن به بو
  • خستگی زیاد
  • حساس شدن سینه‌ها
  • تکرر ادرار
  • گرفتگی‌های خفیف شکمی بدون خونریزی

علائم خطر در سه‌ماههٔ دوم (هفتهٔ ۱۴ تا ۲۷)

این دوره معمولاً آرام‌تر است، اما همچنان نشانه‌هایی هست که باید جدی گرفته شوند.

خونریزی یا خروج مایع

خونریزی در این مرحله، یا خروج مایع آبکی از واژن، می‌تواند به مشکلات جفت، ضعف دهانهٔ رحم یا پارگی زودرس کیسهٔ آب مربوط باشد. حتماً بلافاصله معاینه شوید.

انقباضات منظم یا درد کمر شدید

اگر قبل از هفتهٔ ۳۷ انقباضات منظم، فشار پایین شکم یا کمردرد مداوم و رو‌به‌افزایش دارید، ممکن است زایمان زودرس در راه باشد.

نداشتن یا کم شدن حرکات جنین

از حدود هفتهٔ ۱۸ تا ۲۰ ممکن است حرکات جنین را حس کنید. تعداد استانداردی که برای همه صدق کند وجود ندارد؛ مهم این است که الگوی معمول جنین خودتان تغییر کند.

نشانه‌های اولیهٔ فشار خون بارداری

بعد از هفتهٔ ۲۰ بارداری ممکن است پره‌اکلامپسی (مسمومیت بارداری) شروع شود. سردرد شدید، تاری دید و ورم ناگهانی صورت و دست‌ها از نشانه‌های آن‌اند.

علائم دیابت بارداری

تشنگی شدید، تکرر زیاد ادرار و خستگی غیرعادی می‌تواند هشدار باشد. غربالگری دیابت بارداری معمولاً بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ انجام می‌شود و نباید از آن غافل شد.

علائم طبیعی سه‌ماههٔ دوم

  • کاهش تهوع و افزایش انرژی
  • درد خفیف رباط‌ها در کنارهٔ شکم
  • ترشحات واژینال سفید و بی‌بو کمی بیشتر از قبل
  • سوزش سردل و یبوست

علائم خطر در سه‌ماههٔ سوم (هفتهٔ ۲۸ تا زایمان)

در ماه‌های آخر خطر برخی عوارض بیشتر می‌شود و علائم باید با دقت پیگیری شوند.

کاهش حرکات جنین

حرکات جنین را هر روز زیر نظر داشته باشید. اگر حرکت قطع شد یا به‌طور محسوس کمتر از معمول شد، منتظر فردا نمانید و همان روز به مرکز درمانی بروید.

علائم پره‌اکلامپسی

  • سردرد شدید که با مسکن بهتر نمی‌شود
  • تاری یا اختلال دید
  • ورم ناگهانی و زیاد صورت و دست‌ها
  • درد بالای شکم، زیر دنده‌های سمت راست
  • تهوع و استفراغ شدید در ماه‌های آخر

اگر فشار خون خانگی دارید و بالا بود، فوراً با پزشک تماس بگیرید.

خونریزی همراه با درد یا شکم سفت

خونریزی در این مرحله می‌تواند به جداشدن زودرس جفت یا مشکل در محل جفت مربوط باشد. اگر با درد شدید یا شکمی که مدام سفت است همراه باشد، اورژانسی است.

پارگی کیسهٔ آب

خروج ناگهانی مایع، چه به‌صورت جهشی و چه نشت آهسته، یعنی باید بلافاصله به بیمارستان بروید.

انقباضات زودرس

انقباضاتی که قبل از هفتهٔ ۳۷ منظم و دردناک می‌شوند و با استراحت و نوشیدن آب فروکش نمی‌کنند، نیاز به ارزیابی دارند.

خارش شدید کف دست و پا

خارش شدیدی که به‌ویژه شب‌ها بدتر می‌شود و روی پوست راش واضحی ندارد، می‌تواند نشانهٔ کلستاز بارداری (اختلال کبدی) باشد. این وضعیت به آزمایش فوری نیاز دارد.

درد و تورم یک ساق پا

ورم دو پا در ماه‌های آخر معمولاً طبیعی است. اما درد، قرمزی یا ورم فقط در یک پا ممکن است نشانهٔ لختهٔ خون باشد و باید زود بررسی شود.

علائم طبیعی سه‌ماههٔ سوم

  • ورم خفیف پاها و مچ‌ها در پایان روز
  • کمردرد و سنگینی لگن
  • انقباضات پراکندهٔ بدون الگو و بدون درد زیاد (براکستون هیکس)
  • سختی تنفس به‌دلیل فشار رحم روی دیافراگم، در صورتی که ناگهانی و شدید نباشد

بیشتر بخوانید: خونریزی در بارداری؛ چه میزان طبیعی است و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

جدول مقایسه: طبیعی یا هشداردهنده؟

علامت معمولاً طبیعی هشداردهنده
لکه‌بینی خفیف و کوتاه در اوایل بارداری شبیه قاعدگی، با درد یا لخته
تهوع خفیف تا متوسط استفراغ مداوم، ناتوانی در نوشیدن و کاهش وزن
درد شکم گرفتگی خفیف و گذرا شدید، مداوم یا یک‌طرفه
ورم پاها در پایان روز ناگهانی در صورت و دست‌ها
سردرد گاه‌به‌گاه و خفیف شدید، مداوم، همراه با تاری دید
حرکات جنین الگوی معمول ثابت قطع یا کاهش محسوس
ترشح واژینال سفید و بی‌بو خونی، آبکی یا بدبو

قبل از مراجعه چه کار کنم؟

  • اگر خونریزی دارید، دراز بکشید و تعداد نوار بهداشتی مصرفی را بشمارید تا به پزشک بگویید.
  • از قرار دادن هر چیزی داخل واژن خودداری کنید.
  • علامت، زمان شروع و شدت آن را یادداشت کنید.
  • کارت بارداری و آزمایش‌ها را همراه ببرید.
  • برای رفتن تنها رانندگی نکنید و از همراه کمک بگیرید.
  • اگر مطمئن نیستید جدی است یا نه، تماس بگیرید. هیچ نگرانی دربارهٔ بارداری «بی‌اهمیت» نیست.

چطور از عوارض بارداری پیشگیری کنیم؟

  • ویزیت‌های دوران بارداری را طبق برنامه انجام دهید.
  • فشار خون و قند خون خود را منظم کنترل کنید.
  • مصرف قرص‌های اسید فولیک و مکمل‌ها را طبق تجویز پزشک ادامه دهید.
  • از سیگار، قلیان، الکل و داروهای خودسرانه پرهیز کنید.
  • آب کافی بنوشید و تغذیهٔ سالم داشته باشید.
  • بیماری‌های زمینه‌ای مثل فشار خون، دیابت و مشکلات تیروئید را با پزشک پیگیری کنید.
  • روی حرکات جنین از هفته‌های پایانی آگاهی داشته باشید.

جمع‌بندی

علائم خطر در بارداری فقط به یک مرحله محدود نیستند و در هر سه‌ماهه شکل متفاوتی دارند. در ماه‌های اول، خونریزی و درد یک‌طرفه مهم‌ترین هشدارند. در سه‌ماههٔ دوم، خروج مایع، انقباضات زودرس و علائم فشار خون جدی گرفته می‌شوند. در ماه‌های آخر، کاهش حرکات جنین، پره‌اکلامپسی، خونریزی و پارگی کیسهٔ آب اولویت دارند.

اگر در شک هستید، تماس با پزشک یا مراجعه به مرکز درمانی همیشه بهتر از انتظار است. شما بدن خودتان را بهتر از هر کسی می‌شناسید و اگر حس می‌کنید چیزی عادی نیست، به آن اعتماد کنید. ویزیت‌های منظم و آگاهی از نشانه‌های هشدار بهترین راه برای یک بارداری ایمن‌تر است.

توجه: این مطلب جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و درمان پزشک نیست. در صورت هر نشانهٔ اورژانسی فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.