در هفتههای آخر بارداری، هر درد و حس تازهای میتواند این سؤال را به ذهن بیاورد: «آیا زایمان شروع شده؟» بدن معمولاً چند روز یا حتی چند هفته قبل از زایمان پیامهایی میفرستد. بعضی از این پیامها نشان میدهند که بدن در حال آمادهسازی است و هنوز وقت رفتن به بیمارستان نرسیده است.
علائم چند روز قبل از زایمان برای همهٔ مادران یکسان نیست. بعضی چند نشانه را با هم تجربه میکنند و بعضی تقریباً هیچکدام را حس نمیکنند. در این مقاله میخوانید ده نشانهٔ رایج کداماند، انقباضات واقعی را چطور از تمرینی تشخیص دهید، چه زمانی باید به بیمارستان بروید و چه نشانههایی اصلاً نباید منتظر ماند.
نزدیک شدن زایمان یعنی چه؟
در روزها و هفتههای آخر، رحم و دهانهٔ رحم آرامآرام برای زایمان آماده میشوند. دهانهٔ رحم نرمتر و نازکتر میشود، سر جنین پایینتر میآید و عضلات رحم تمرین انقباض میکنند. این تغییرات میتوانند از چند ساعت تا چند هفته قبل از شروع واقعی زایمان رخ دهند، پس هیچ علامتی بهتنهایی زمان دقیق تولد را مشخص نمیکند.
مهمتر از یک علامت منفرد، مجموعهٔ نشانهها و الگوی انقباضات است.
۱۰ نشانهٔ رایج چند روز قبل از زایمان
۱. پایین آمدن شکم
جنین در لگن جا میگیرد و شکم پایینتر به نظر میرسد. ممکن است نفس کشیدن راحتتر شود و سوزش سردل کمتر شود، اما فشار روی لگن و مثانه بیشتر میشود. این اتفاق ممکن است از چند هفته تا چند ساعت قبل از زایمان رخ دهد.
۲. تکرر ادرار و فشار لگن
وقتی سر جنین روی مثانه فشار بیاورد، مدام به دستشویی میروید. فشار در ناحیهٔ لگن و بین پاها هم حس میشود.
۳. افزایش انقباضات تمرینی
انقباضات براکستون هیکس در این روزها بیشتر و محسوستر میشوند. این انقباضات معمولاً نامنظماند و با استراحت یا آب خوردن کم میشوند. بدن در حال تمرین است.
۴. کمردرد و گرفتگی شبیه قاعدگی
درد کمر، درد پایین شکم یا حسی شبیه دردهای قاعدگی از نشانههای رایج است. اگر این دردها مرتب و رو به افزایش شوند، باید آنها را با دقت دنبال کنید.
۵. شل شدن مدفوع یا اسهال خفیف
هورمونهایی که رحم را آماده میکنند روی روده هم اثر میگذارند. بعضی مادران قبل از زایمان مدفوع شلتر دارند.
۶. شل شدن مفاصل و لگن
افزایش هورمونهای شلکنندهٔ رباطها باعث میشود مفاصل لگن شلتر شوند. ممکن است راه رفتنتان کمی تغییر کند یا لگنتان درد بگیرد.
۷. نرم و نازک شدن دهانهٔ رحم
این تغییر را خودتان حس نمیکنید و فقط در معاینهٔ پزشک یا ماما مشخص میشود. نرم شدن و باز شدن اولیه بهتنهایی به معنی نزدیک بودن فوری زایمان نیست و ممکن است روزها یا هفتهها طول بکشد.
۸. خروج پلاگ مخاطی
در طول بارداری، تودهای مخاطی دهانهٔ رحم را مسدود میکند. وقتی دهانهٔ رحم نرم میشود، این پلاگ ممکن است بهشکل ترشح غلیظ و ژلهمانند خارج شود. این اتفاق میتواند چند روز تا چند هفته قبل از زایمان رخ دهد و بهتنهایی دلیل رفتن به بیمارستان نیست.
۹. نمایش خونی
ترشح مخاطی همراه با رگههای صورتی یا قهوهای کمرنگ، نشانهٔ تغییرات دهانهٔ رحم است. تفاوت مهمی با خونریزی دارد: نمایش خونی کم و مخاطی است، اما خونریزی شبیه قاعدگی است و اورژانسی تلقی میشود.
۱۰. افزایش ناگهانی انرژی و غریزهٔ لانهسازی
بعضی مادران قبل از زایمان ناگهان میل شدید به تمیز کردن، مرتب کردن و آماده کردن خانه پیدا میکنند. این حالت معمول است، اما نباید با خستگی زیاد خودتان را فرسوده کنید.
انقباضات واقعی یا کاذب؟
یکی از رایجترین سردرگمیها همین است. جدول زیر کمک میکند تفاوتها را ببینید.
| ویژگی | انقباضات کاذب (براکستون هیکس) | انقباضات واقعی زایمان |
|---|---|---|
| الگو | نامنظم | منظم و کمکم نزدیکتر |
| شدت | ثابت یا کمتر میشود | قویتر میشود |
| مدت | کوتاه، حدود ۳۰ تا ۴۵ ثانیه | طولانیتر |
| با استراحت و آب خوردن | معمولاً کم یا قطع میشود | ادامه پیدا میکند |
| محل درد | بیشتر جلوی شکم | از کمر شروع و به جلو منتشر میشود |
| پیشرفت | تغییری نمیکند | رو به افزایش است |
یک راه ساده برای امتحان: استراحت کنید، یک لیوان آب بنوشید و تغییر وضعیت بدهید. اگر انقباضات کم شدند، احتمالاً کاذباند.
قانون ۵-۱-۱ برای رفتن به بیمارستان
بسیاری از پزشکان و ماماها این قانون را توصیه میکنند:
- انقباضات هر ۵ دقیقه یکبار تکرار شوند (از شروع یک انقباض تا شروع بعدی)
- هر انقباض حدود ۱ دقیقه طول بکشد
- این الگو دستکم ۱ ساعت ادامه داشته باشد
بعضی پزشکان برای مادرانی که قبلاً زایمان کردهاند یا سابقهٔ زایمان سریع دارند، دستور متفاوتی میدهند (مثلاً فاصلهٔ بیشتر). پس بهتر است قبل از ماه آخر از پزشک یا مامای خود بپرسید که شما بر چه اساسی تصمیم بگیرید و آن را یادداشت کنید.
پارگی کیسهٔ آب
گاهی کیسهٔ آب قبل از شروع انقباضات پاره میشود. ممکن است مایع بهصورت جهشی خارج شود یا فقط خیس شدن مداوم حس کنید. در هر دو حالت، با پزشک یا بیمارستان تماس بگیرید و طبق دستور او عمل کنید، حتی اگر هنوز درد نداشته باشید. رنگ، بو و زمان خروج مایع را به پزشک بگویید.
چه زمانی نباید منتظر ماند؟
در موارد زیر بدون انتظار برای ۵-۱-۱ به بیمارستان بروید یا به اورژانس زنگ بزنید:
- خونریزی واژینال بیشتر از نمایش خونی، شبیه قاعدگی
- خروج مایع سبز، قهوهای یا بدبو
- کاهش یا قطع حرکات جنین
- درد شدید و مداوم که بین انقباضات فروکش نمیکند
- سردرد شدید، تاری دید یا ورم ناگهانی صورت و دستها
- تب
- انقباضات منظم قبل از هفتهٔ ۳۷ بارداری
- هر حسی که میگوید چیزی درست نیست
اگر در شک هستید، تماس گرفتن بهتر از صبر کردن است. کادر درمان ترجیح میدهد شما را آرام کند تا اینکه دیر برسید.
در روزهای آخر بارداری چه کار کنیم؟
- استراحت کنید و تا میتوانید بخوابید، چون به انرژی نیاز دارید.
- آب کافی بنوشید و غذاهای سبک و مغذی بخورید.
- انقباضات را با کرنومتر یا اپلیکیشن زمانبندی کنید.
- دوش آب گرم یا تغییر وضعیت میتواند به تشخیص کاذب یا واقعی بودن انقباضات کمک کند.
- ساک بیمارستان، مدارک، کارت بارداری و آزمایشها را آماده و در دسترس بگذارید.
- شمارهٔ پزشک یا ماما و بیمارستان را در گوشی ذخیره کنید.
- ترتیب حملونقل و همراه را از قبل مشخص کنید.
- حرکات جنین را همچنان زیر نظر بگیرید.
چکلیست ساک بیمارستان
- کارت ملی و دفترچه یا کارت بارداری
- پاسخ آزمایشها و سونوگرافیها
- لباس راحت برای خودتان و نوار بهداشتی مخصوص
- لباس، پوشک و پتوی نوزاد
- شارژر موبایل
- وسایل بهداشتی شخصی
- لباس راحت و صندل برای مرخصی
تفاوت اولین زایمان با زایمانهای بعدی
در زایمان اول، مرحلهٔ اولیه ممکن است طولانیتر باشد و علائم کمکم پیش بروند. در زایمانهای بعدی ممکن است روند سریعتر شود و پزشک توصیه کند زودتر به بیمارستان بروید. هر بارداری تجربهٔ متفاوتی است.
جمعبندی
علائم چند روز قبل از زایمان شامل پایین آمدن شکم، افزایش انقباضات تمرینی، کمردرد، فشار لگن، شل شدن مدفوع، خروج پلاگ مخاطی و نمایش خونی است. این نشانهها معمولاً یعنی بدن در حال آمادهسازی است، اما زمان دقیق زایمان را مشخص نمیکنند.
برای تصمیم درست، الگوی انقباضات را زمانبندی کنید و قانون ۵-۱-۱ را با دستور پزشکتان تطبیق دهید. اگر کیسهٔ آب پاره شد، خونریزی زیاد داشتید، حرکات جنین کم شد یا درد شدید و مداوم بود، فوراً مراجعه کنید. ساک بیمارستان را آماده نگه دارید، استراحت کنید و به حس خودتان اعتماد کنید. اگر نگران بودید، تماس با پزشک هرگز اشتباه نیست.
توجه: این مطلب جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینه و توصیهٔ پزشک یا ماما نیست. در صورت هر نشانهٔ اورژانسی فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید.