یک متخصص روانپزشکی با اشاره به افزایش آسیب‌پذیری روانی در دوران سالمندی، افسردگی، اختلالات شناختی، هراس و اضطراب را از مشکلات شایع این دوره دانست و بر نقش خانواده، ارتباطات اجتماعی، فعالیت بدنی و مراجعه به‌موقع به پزشک در پیشگیری از تشدید اختلالات روان سالمندان تأکید کرد.
امین صلحی، متخصص روانپزشکی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، با اشاره به اهمیت مراقبت از سلامت روان در سالمندی گفت: افزایش سن می‌تواند با مجموعه‌ای از تغییرات جسمی، اجتماعی و روانی همراه باشد که برخی افراد سالمند را بیش از گذشته در معرض مشکلات روانپزشکی قرار می‌دهد.
به گفته وی، از دست دادن نقش‌های اجتماعی، کاهش استقلال، مرگ دوستان و نزدیکان، محدودیت‌های مالی، افت سلامت جسمی، کاهش عملکرد شناختی و افزایش انزوا از عواملی هستند که می‌توانند سلامت روان سالمندان را تحت تأثیر قرار دهند.
افسردگی و اضطراب از مشکلات مهم سالمندی
صلحی، افسردگی، اختلالات شناختی، هراس و اضطراب را از اختلالات شایع در سالمندان عنوان کرد و گفت برخی از این مشکلات ممکن است با افزایش سن به‌تدریج آغاز شوند و در صورت بی‌توجهی پیشرفت کنند.
این موضوع با داده‌های سازمان جهانی بهداشت نیز همخوانی دارد. براساس تازه‌ترین گزارش‌ها، حدود ۱۵ درصد افراد ۷۰ ساله و بالاتر با یک اختلال روان زندگی می‌کنند و اضطراب و افسردگی از شایع‌ترین مشکلات سلامت روان در این گروه سنی هستند.
این متخصص روانپزشکی تأکید کرد خانواده‌ها باید نسبت به تغییرات خلقی، رفتاری و شناختی سالمندان حساس باشند و کاهش حافظه، تغییرات محسوس در رفتار، انزوای اجتماعی یا افت عملکرد روزمره را صرفاً بخشی طبیعی از افزایش سن تلقی نکنند.
انزوای اجتماعی سلامت روان سالمندان را تهدید می‌کند
صلحی با اشاره به نقش ارتباطات اجتماعی در حفظ سلامت روان گفت افت شنوایی، بینایی، توان جسمی و کاهش عملکرد روزانه می‌تواند ارتباط سالمند با محیط اطراف را محدود کند و زمینه انزوا و تشدید مشکلات روانی را فراهم آورد.
سازمان جهانی بهداشت نیز تنهایی و انزوای اجتماعی را از عوامل مهم خطر برای مشکلات سلامت روان در دوران سالمندی می‌داند. برآوردهای این سازمان نشان می‌دهد حدود یک‌چهارم سالمندان با انزوای اجتماعی مواجه‌اند و کاهش ارتباطات اجتماعی می‌تواند با افزایش احتمال افسردگی و اضطراب همراه شود.
خانواده‌ها تغییرات شناختی سالمندان را جدی بگیرند
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با تأکید بر اهمیت پیشگیری گفت بی‌توجهی به تغییرات جسمی و روانی سالمند می‌تواند زمینه تشدید افت عملکرد را فراهم کند.
وی توصیه کرد اطرافیان به تغییرات شناختی سالمند توجه ویژه داشته باشند و در صورت مشاهده افت حافظه، تغییر رفتار یا کاهش محسوس توانایی انجام فعالیت‌های روزانه، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازند.
صلحی با بیان اینکه پیشگیری از آسیب‌های عصبی و روانی معمولاً آسان‌تر از درمان مراحل پیشرفته بیماری است، بر ضرورت تشخیص و مداخله به‌موقع تأکید کرد.
سلامت روان مراقبان سالمند هم اهمیت دارد
این روانپزشک بخش دیگری از موضوع سلامت سالمندی را مربوط به وضعیت روانی مراقبان دانست و گفت مراقبت طولانی‌مدت از سالمندی که برای انجام امور روزانه نیاز به کمک دارد، می‌تواند خستگی، فرسودگی یا حتی خشم پنهان در مراقب ایجاد کند.
به گفته صلحی، سلامت روان مراقب تأثیر مستقیمی بر کیفیت مراقبت از سالمند دارد و خانواده‌ها باید علاوه بر وضعیت سالمند، به فشار روانی فرد مراقبت‌کننده نیز توجه داشته باشند.
سازمان جهانی بهداشت نیز حمایت از سالمندان و مراقبان آنها را یکی از راهکارهای مهم ارتقای سلامت روان در سنین بالا معرفی کرده است.
ورزش و ارتباطات اجتماعی؛ دو عامل محافظ سلامت روان
صلحی در ادامه، ورزش منظم، پیروی از رژیم غذایی سالم، حفظ ارتباط با خانواده و دوستان و داشتن فعالیت‌های اجتماعی را از راهکارهای مؤثر برای حفظ سلامت روان در دوران سالمندی عنوان کرد.
دسترسی سالمندان به خدمات سلامت روان ضروری است
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی همچنین بر اهمیت دسترسی سالمندان به خدمات بهداشت روان تأکید کرد و گفت افزایش سن نباید مانعی برای دریافت خدمات روانپزشکی و روانشناختی باشد.
بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، مشکلات روانی سالمندان در بسیاری از موارد به‌موقع شناسایی یا درمان نمی‌شوند و انگ اجتماعی مرتبط با بیماری‌های روان نیز می‌تواند مانع درخواست کمک شود.
صلحی تأکید کرد توجه همزمان به سلامت جسم، عملکرد شناختی، وضعیت خلقی و روابط اجتماعی می‌تواند به حفظ استقلال سالمندان و کاهش احتمال تشدید مشکلات روانی کمک کند.
