پژوهشگران دانشگاه موناش استرالیا می‌گویند مصرف آسپرین با دوز پایین در گروه خاصی از سالمندان با کاهش ۷۰ درصدی خطر زوال عقل همراه بوده است. اما این یافته با یک هشدار جدی همراه است: همین افراد بیشتر در معرض خونریزی شدید قرار داشتند.
پژوهش جدید دقیقاً چه چیزی را نشان داد؟
تیمی از دانشکده‌ی بهداشت عمومی و پزشکی پیشگیرانه‌ی دانشگاه موناش داده‌های ژنتیکی بیش از ۱۳ هزار و ۵۰۰ شرکت‌کننده‌ی کارآزمایی بزرگ «ASPREE» (آسپرین در کاهش رویدادها در افراد مسن) را بررسی کردند. هدف این بود که مشخص شود آیا تفاوت‌های ژنتیکی می‌تواند توضیح دهد چرا آسپرین روی خطر زوال عقل در همه‌ی افراد اثر یکسانی ندارد.
محققان شرکت‌کنندگان را بر اساس استعداد ژنتیکی‌شان برای داشتن تعداد پلاکت بالاتر دسته‌بندی کردند. پلاکت‌ها اجزای کوچک خون‌اند که در تشکیل لخته نقش دارند. سپس میزان ابتلا به زوال عقل را بین کسانی که آسپرین کم‌دوز گرفته بودند و کسانی که دارونما دریافت کرده بودند، مقایسه کردند.
یافته‌ی اصلی: ۱ درصد در برابر ۳.۳ درصد
در گروهی که بیشترین احتمال ژنتیکی تعداد پلاکت بالا را داشت، تفاوت چشمگیر بود:
- مصرف‌کنندگان آسپرین: حدود ۱ درصد دچار زوال عقل شدند.
- دریافت‌کنندگان دارونما: حدود ۳.۳ درصد دچار زوال عقل شدند.
این اختلاف به معنای کاهش ۷۰ درصدی خطر نسبی ابتلا به زوال عقل در آن گروه است.
سوی دیگر ماجرا: خطر خونریزی بالاتر
آسپرین در این گروه بدون هزینه نبود. بر اساس نتایج، ۴.۴ درصد از شرکت‌کنندگانی که آسپرین مصرف کرده بودند دچار خونریزی شدید شدند. این رقم در گروه دارونما ۲.۱ درصد بود. یعنی تقریباً دو برابر.
این موضوع تصادفی نیست. آسپرین با کاهش چسبندگی پلاکت‌ها از تشکیل لخته جلوگیری می‌کند و همین ویژگی می‌تواند احتمال خونریزی را بالا ببرد. به همین دلیل پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند تصمیم برای مصرف آن بر اساس وضعیت هر فرد گرفته شود.
چرا این یافته مهم است؟
سال‌هاست دانشمندان می‌پرسند آیا یک دارو ارزان و در دسترس مثل آسپرین می‌تواند جلوی زوال عقل را بگیرد. پاسخ مطالعات قبلی تا حد زیادی منفی بوده است. مرور کاکرین بر یک کارآزمایی بزرگ با بیش از ۱۹ هزار شرکت‌کننده نشان داده بود آسپرین با دوز پایین در جمعیت عمومی تفاوتی در بروز زوال عقل ایجاد نمی‌کند.
پژوهش جدید این تصویر را کاملاً تغییر نمی‌دهد، اما زاویه‌ی تازه‌ای اضافه می‌کند: شاید آسپرین برای همه بی‌اثر نباشد، بلکه فقط برای بعضی افراد مفید باشد و در میانگین کل جمعیت، اثرش گم شود.
نظر نویسنده‌ی اصلی پژوهش
پیتر فرانسکت، نویسنده‌ی اصلی مقاله و پژوهشگر دانشگاه موناش، یادآوری می‌کند که آزمایش‌های قبلی نشان داده‌اند آسپرین به‌طور کلی جلوی زوال عقل را در شرکت‌کنندگان نمی‌گیرد. اما به گفته‌ی او، یافته‌های تازه نشان می‌دهد ممکن است ماجرا پیچیده‌تر باشد. در افرادی که این ویژگی ژنتیکی خاص را داشتند، مصرف آسپرین با موارد کمتری از زوال عقل همراه بود.
فرانسکت امیدوار است روزی ژنتیک به پزشکان کمک کند تشخیص دهند چه کسانی از یک درمان پیشگیرانه سود می‌برند، به‌جای آنکه یک رویکرد یکسان برای همه به کار رود.
آیا باید آسپرین مصرف کرد؟
پاسخ کوتاه: فعلاً نه، حداقل بدون تجویز پزشک. پژوهشگران صراحتاً تأکید کرده‌اند که این یافته‌ها باید در جمعیت‌های دیگر تأیید شود تا بتوان توصیه‌ی پزشکی بر اساس آن‌ها صادر کرد. چند نکته‌ی مهم:
- این پژوهش نشان‌دهنده‌ی ارتباط است و به‌تنهایی اثبات نمی‌کند آسپرین باعث پیشگیری از زوال عقل می‌شود.
- نتیجه فقط درباره‌ی گروه خاصی از افراد است، نه همه‌ی سالمندان.
- خطر خونریزی شدید در گروه مصرف‌کننده بالاتر بود.
- مصرف خودسرانه‌ی آسپرین، به‌ویژه همراه با داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت، می‌تواند خطرناک باشد.
- مصرف طولانی‌مدت آسپرین ممکن است به مخاط معده آسیب بزند و خطر زخم و خونریزی گوارشی را بالا ببرد.
اگر آسپرین از قبل به توصیه‌ی پزشک مصرف می‌کنید، آن را بدون مشورت قطع نکنید. اگر نگران خطر زوال عقل هستید، با پزشک خود درباره‌ی راه‌های ثابت‌شده‌ی پیشگیری صحبت کنید.
گام بعدی پژوهش
این مطالعه نخستین قدم است. اگر نتایج در گروه‌های دیگر هم تکرار شود، در آینده ممکن است آزمایش ژنتیکی بتواند افراد مناسب را شناسایی کند و درمان پیشگیرانه‌ی شخصی‌سازی‌شده امکان‌پذیر شود. تا آن زمان، این یافته بیشتر یک سرنخ علمی ارزشمند است تا یک توصیه‌ی بالینی.
