ارز چند نرخی، ابزاری برای کاهش فشار تورم بر کالاهای اساسی
در سالهای اخیر و بهویژه پس از گسترش تحریمها، سیاست «ارز چند نرخی» به یکی از ابزارهای اصلی مدیریت بازار ارز در ایران تبدیل شده است. هدف اعلامی این سیاست کاهش فشار تورمی بر کالاهای اساسی، بهویژه دارو است.
تجربه ایران در سیاست چند نرخی ارز
حسامالدین شریف نیا، رئیس انجمن علمی مدیریت و اقتصاد دارویی ایران، در یادداشتی به چالشهای این سیاست پرداخته و بیان کرده است که معمولاً سیاست چند نرخی ارز به جای حمایت از مصرفکننده، به انحراف در تخصیص منابع، رشد رانت و فساد و افزایش بیثباتی منجر میشود.
پیامدهای منفی سیاست ارز چند نرخی
شریف نیا به برخی از پیامدهای منفی این سیاست اشاره کرده است که عبارتند از:
- انحراف منابع و تشدید رانت و فساد
- کاهش انگیزه صادرات و افزایش واردات
- رشد بازار سیاه و قاچاق
- افزایش بیثباتی و کاهش سرمایهگذاری
- توزیع ناعادلانه یارانه ارز
تجربه کشورها و مسیرهای جایگزین
تحلیلهای جهانی نشان میدهد که کشورهای دیگر، مانند ترکیه، توانستهاند با استفاده از سیاستهای حمایتی و بدون نیاز به ارز چند نرخی، فشار تورم را کنترل کنند. این سیاستها شامل افزایش دستمزدها، حمایتهای نقدی و تنظیم مالیاتهای غیرمستقیم بوده است.
سیاستهای دارویی در ترکیه
ترکیه برای کنترل شوکهای ارزی بر قیمت دارو از یک سازوکار به نام «نرخ یورو دارویی» استفاده میکند که باعث کاهش تأثیر قیمت ارز بر مصرفکنندگان میشود. این روش موجب مدیریت بهتر هزینههای دارو برای بیماران است.
نتیجهگیری
سیاست ارز چند نرخی به دلیل ایجاد رانت و فساد و توزیع ناعادلانه یارانهها، در نهایت میتواند به تبدیل فشار تورمی به پیامدهای منفی عمومی منجر شود. به منظور کاهش اثرات منفی این سیاست، نیاز به جایگزینی با راهکارهای شفاف و هدفمند مانند حمایتهای نقدی مستقیم و افزایش کارایی نظام بیمه وجود دارد.
