ترس از درد زایمان، طولانی شدن زایمان و بخیه خوردن، دغدغه مشترک بیشتر مادران بهخصوص در بارداری اول است. واقعیت این است که بدن شما برای زایمان طبیعی ساخته شده، فقط باید آن را آماده کنید. ماماها معتقدند مادرانی که در بارداری تحرک منظم و اصولی دارند، معمولاً دهانه رحمشان راحتتر باز میشود، دردشان قابل تحملتر است و ریکاوری بعد از زایمانشان هم سریعتر است. در این مقاله با ۷ تمرین ورزشی ساده و ایمن برای زایمان راحتتر آشنا میشوید؛ حرکاتی که بدون باشگاه، در خانه انجام میشوند و به تقویت عضلات لگن، کاهش کمردرد و آمادگی ذهنی شما برای روز زایمان کمک میکنند.
چرا ورزش در بارداری باعث زایمان راحتتر میشود؟
زایمان یک کار عضلانی و استقامتی است. وقتی عضلات کف لگن، ران و شکم قوی و در عین حال انعطافپذیر باشند، جنین راحتتر در کانال زایمان میچرخد و پایین میآید.
مهمترین فواید تمرینات ورزشی برای زایمان راحتتر:
- تقویت عضلات کف لگن و کاهش نیاز به بخیه وسیع
- باز شدن بهتر لگن و دهانه رحم در هفتههای آخر
- کاهش کمردرد، یبوست و ورم پاها در ماه هشتم و نهم
- بهبود تنفس و کنترل درد با انقباضات
- کاهش استرس، بهبود خواب و افزایش اعتمادبهنفس برای زایمان طبیعی
- برگشت سریعتر بدن به حالت قبل بعد از زایمان
نکته مهم این است که هدف از ورزش در بارداری، لاغری یا عضلهسازی نیست؛ هدف آمادهسازی بدن برای یک زایمان سریعتر، کمدردتر و ایمنتر است.
۷ تمرین ورزشی برای زایمان راحتتر و کمدردتر
این ۷ حرکت، پرتکرارترین توصیه ماماها به مادران باردار هستند. اگر بارداری کمخطر دارید، میتوانید روزی ۱۵ تا ۲۰ دقیقه آنها را انجام دهید.
۱. پیادهروی تند و منظم؛ پایه اصلی زایمان طبیعی راحت
سادهترین و موثرترین تمرین برای زایمان راحتتر، پیادهروی است. پیادهروی روزانه باعث میشود سر جنین به سمت لگن پایین بیاید، گردش خون بهتر شود و انقباضات منظمتر شروع شوند.
روش انجام:
- روزی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه با سرعت متوسط راه بروید
- کفش راحت بپوشید و مسیر صاف و امن انتخاب کنید
- در ماه نهم، پیادهروی را به دو نوبت ۱۵ دقیقهای صبح و عصر تقسیم کنید
از هفته ۳۷ به بعد، پیادهروی همراه با بالا رفتن ملایم از پله یا شیب کم، به باز شدن دهانه رحم کمک زیادی میکند.
۲. اسکات بارداری؛ بهترین حرکت برای باز شدن لگن
اسکات، لگن را باز میکند، عضلات ران را قوی میکند و به چرخش جنین کمک میکند. به همین دلیل تقریباً در همه کلاسهای آمادگی زایمان آموزش داده میشود.
روش انجام:
- پاها را کمی بیشتر از عرض شانه باز کنید
- به دیوار یا صندلی تکیه بدهید و آرام تا نیمه پایین بروید
- کمر را صاف نگه دارید و زانوها از نوک پا جلوتر نرود
- ۸ تا ۱۰ بار تکرار کنید، ۲ ست در روز کافی است
اگر درد لگن، فشار به واژن یا سرگیجه داشتید، اسکات عمیق انجام ندهید و فقط اسکات نیمه با تکیه به دیوار بزنید.
۳. تمرین کگل؛ کلید طلایی زایمان بدون بخیه
کگل معروفترین تمرین برای تقویت عضلات کف لگن است. این عضلات در هنگام زور زدن و خروج نوزاد نقش اصلی را دارند. کگل قوی یعنی کنترل بهتر، پارگی کمتر و بهبودی سریعتر.
روش انجام:
- عضلات واژن را مثل وقتی که جلوی ادرار را میگیرید، ۵ ثانیه سفت کنید
- ۵ ثانیه رها کنید
- ۱۰ بار پشت سر هم تکرار کنید، ۳ بار در روز
این حرکت را میتوانید نشسته، خوابیده یا حتی موقع کار انجام دهید و هیچکس متوجه نمیشود.
۴. حرکت پروانهای؛ برای انعطاف لگن و کاهش درد کشاله ران
بسیاری از مادران در ماههای آخر از خشکی لگن و درد کشاله ران شکایت دارند. حرکت پروانهای، داخل ران و لگن را نرم میکند.
روش انجام:
- روی زمین بنشینید، کف پاها را به هم بچسبانید
- زانوها را آرام به سمت زمین فشار دهید، بدون ضربه زدن
- ۳۰ ثانیه نگه دارید و ۳ بار تکرار کنید
این حرکت را با تنفس عمیق ترکیب کنید تا بدن برای باز شدن لگن در زایمان آماده شود.
۵. حرکت گربه ـ گاو؛ نجاتدهنده کمردرد و کمک به چرخش جنین
این حرکت از یوگای بارداری آمده و برای کمردرد، وضعیت نامناسب جنین و درد انقباضات عالی است.
روش انجام:
- چهار دست و پا قرار بگیرید، دستها زیر شانه و زانوها زیر لگن
- با دم، کمر را گود کنید و سر را بالا بیاورید (گاو)
- با بازدم، پشت را گرد کنید و چانه را به سینه بچسبانید (گربه)
- ۸ تا ۱۰ دور آرام تکرار کنید
قرار گرفتن روی چهار دست و پا در هفتههای آخر، به چرخیدن جنین از حالت بریچ کمک میکند.
۶. چرخش لگن روی توپ زایمان؛ محبوبترین تمرین ماه نهم
توپ زایمان یا جیمبال، وسیلهای است که در بیشتر بیمارستانها هم برای کاهش درد زایمان استفاده میشود. نشستن و چرخیدن روی آن فشار را از کمر برمیدارد.
روش انجام:
- روی توپ بنشینید، پاها باز و کف پا کامل روی زمین باشد
- لگن را آرام به صورت دایرهای راستگرد و چپگرد بچرخانید
- بعد به جلو و عقب تاب بخورید
- روزی ۱۰ تا ۱۵ دقیقه کافی است
اگر توپ ندارید، همین چرخش لگن را ایستاده و با تکیه به صندلی هم میتوانید انجام دهید.
۷. تنفس عمیق و ریلکسیشن؛ تمرینی که درد زایمان را نصف میکند
زایمان راحت فقط قدرت بدنی نیست؛ آرامش ذهن هم هست. مادرانی که تنفس صحیح بلدند، در زمان درد کمتر جیغ میزنند، کمتر خسته میشوند و اکسیژن بیشتری به جنین میرسد.
روش انجام:
- راحت بنشینید یا به پهلوی چپ دراز بکشید
- ۴ ثانیه از بینی نفس بکشید، ۶ ثانیه از دهان بیرون بدهید
- موقع بازدم، شانهها و فک را شل کنید
- روزی ۵ دقیقه تمرین کنید تا در اتاق زایمان برایتان خودکار شود
ترکیب این تنفس با پیادهروی و اسکات، همان روتینی است که ماماها برای زایمان اول توصیه میکنند.
از کی تمرینات را برای زایمان راحت شروع کنیم؟
- سهماهه اول: پیادهروی سبک، کگل و تنفس کافی است. حرکات سنگین و خوابیدن طولانی به پشت ممنوع.
- سهماهه دوم: بهترین زمان برای شروع منظم اسکات، پروانه و گربه ـ گاو است.
- ماه هشتم و نهم: تمرکز روی پیادهروی، توپ زایمان، چرخش لگن و تنفس باشد.
- هفته ۳۷ به بعد: با اجازه پزشک، مدت پیادهروی و حرکات لگن را بیشتر کنید تا به باز شدن دهانه رحم کمک شود.
نظم روزانه مهمتر از شدت تمرین است. روزی ۱۵ دقیقه منظم، خیلی بهتر از دو ساعت ورزش سنگین در هفته است.
بیشتر بخوانید: علائم خطر در بارداری در سهماههٔ اول، دوم و سوم؛ راهنمای کامل
کدام تمرینات در بارداری ممنوع و خطرناکاند؟
برای داشتن زایمان راحتتر، لازم نیست هر ورزشی انجام دهید. این موارد را کامل کنار بگذارید:
- دراز و نشست، کرانچ و حرکات فشاری به شکم
- وزنه سنگین، بدنسازی حرفهای و ورزشهای برخوردی مثل فوتبال و بسکتبال
- دویدن سریع، پریدن، طناب زدن و ایروبیک پرشی
- یوگای داغ، سونای داغ، جکوزی و حمام خیلی گرم
- خوابیدن طولانی به پشت بعد از ماه پنجم
- هر حرکتی که باعث ضربه به شکم، زمین خوردن یا نگه داشتن طولانی نفس شود
علائم هشدار؛ تمرین را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید
اگر حین تمرین هر کدام از این علائم را داشتید، ورزش را فوراً قطع کنید:
- خونریزی واژینال، آبریزش یا لکهبینی
- انقباضات منظم و دردناک زودرس، درد شکم یا فشار شدید لگن
- سرگیجه، تاری دید، سردرد شدید یا تنگی نفس
- کاهش حرکت جنین، ورم ناگهانی صورت و دستها
- درد قفسه سینه یا تپش قلب غیرطبیعی
مادرانی که جفت سرراهی، نارسایی دهانه رحم، فشار خون بارداری، پرهاکلامپسی، سابقه زایمان زودرس یا دوقلویی پرخطر دارند، بدون اجازه مستقیم متخصص زنان نباید این تمرینات را انجام دهند.
نتیجهگیری
برای تجربه یک زایمان راحتتر، لازم نیست کار عجیبی بکنید. همین ترکیب ساده یعنی پیادهروی روزانه، اسکات با تکیه، تمرین کگل، حرکات پروانه و گربه ـ گاو، چرخش لگن روی توپ و تنفس عمیق، بدن شما را برای زایمان طبیعی آماده میکند. از ماه هشتم جدیتر تمرین کنید، در هفتههای آخر منظم بمانید و همیشه به بدنتان گوش دهید. بدن آماده، ذهن آرام و همراهی ماما، سه ضلع زایمان بدون ترس هستند.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین نظر پزشک نیست. قبل از شروع هر برنامه ورزشی در بارداری، حتماً با متخصص زنان یا مامای خود مشورت کنید.