گلودرد، سرفه و کوفتگی بدن؛ این علائم می‌توانند نشانه سه بیماری مختلف باشند. در فصل سرد سال، تشخیص اینکه سرماخورده‌اید، آنفولانزا گرفته‌اید یا کرونا دارید، حتی برای خود بیماران هم دشوار است. چون هر سه ویروسی‌اند و علائم مشترک زیادی دارند.
اما تفاوت‌هایی وجود دارد که کمک می‌کند حدس بهتری بزنید و تصمیم درست‌تری بگیرید. در این مقاله ساده توضیح می‌دهیم هر بیماری چه ویژگی‌هایی دارد، چطور شروع می‌شود، چه مدت طول می‌کشد و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد.
هر سه بیماری در یک نگاه
| ویژگی | سرماخوردگی | آنفولانزا | کرونا (کووید-۱۹) |
|---|---|---|---|
| شروع علائم | تدریجی | ناگهانی | تدریجی یا ناگهانی |
| تب | کم یا ندارد | شایع و بالا | شایع، متغیر |
| بدن‌درد و کوفتگی | خفیف | شدید | متوسط تا شدید |
| خستگی | خفیف | شدید و ناتوان‌کننده | شایع، گاهی طولانی |
| آبریزش و گرفتگی بینی | بسیار شایع | گاهی | گاهی |
| عطسه | شایع | کمتر | کمتر |
| گلودرد | شایع | گاهی | شایع |
| سرفه | خفیف تا متوسط | خشک و شدید | خشک، گاهی مداوم |
| از دست رفتن بویایی و چشایی | نادر | نادر | شایع‌تر |
| تنگی نفس | نادر | در موارد شدید | در موارد شدید |
| مدت معمول | ۷ تا ۱۰ روز | ۱ تا ۲ هفته | از چند روز تا چند هفته |
| شدت کلی | خفیف | متوسط تا شدید | از خفیف تا خطرناک |
نکته مهم: این جدول راهنمای کلی است. علائم هر فرد ممکن است متفاوت باشد و گاهی هیچ‌کدام از این الگوها دقیق نیست. تشخیص قطعی فقط با آزمایش ممکن است.
سرماخوردگی چیست؟
سرماخوردگی عفونت خفیف بینی و گلو است که بیش از ۲۰۰ نوع ویروس می‌توانند باعث آن شوند. شایع‌ترین آن‌ها راینوویروس‌ها هستند. بزرگسالان سالی چند بار و کودکان حتی بیشتر به آن مبتلا می‌شوند.
علائم سرماخوردگی
- عطسه و آبریزش بینی
- گرفتگی بینی
- گلودرد خفیف
- سرفه ملایم
- تب خیلی کم یا بدون تب
- احساس کسالت سبک
سرماخوردگی معمولاً آرام شروع می‌شود، در چند روز اوج می‌گیرد و بعد از حدود یک هفته بهبود می‌یابد. بیشتر افراد با استراحت و مراقبت ساده در خانه خوب می‌شوند.
آنفولانزا چیست؟
آنفولانزا عفونت ویروسی است که بینی، گلو و ریه‌ها را درگیر می‌کند. ویروس آن (انواع A و B) هر سال کمی تغییر می‌کند و به همین دلیل واکسن آن را باید سالانه تزریق کرد.
علائم آنفولانزا
- شروع ناگهانی تب و لرز
- بدن‌درد و کوفتگی شدید
- سردرد
- خستگی و بی‌حالی شدید
- سرفه خشک
- گلودرد
- گاهی تهوع و اسهال، به‌ویژه در کودکان
بیمار مبتلا به آنفولانزا اغلب احساس می‌کند «ناگهان زمین‌گیر شده است». این حس شروع ناگهانی و شدید، یکی از بهترین سرنخ‌ها برای تشخیص آن از سرماخوردگی است.
بیشتر بخوانید: راهکارهای طب ایرانی برای پیشگیری و درمان آنفلوآنزا
کرونا (کووید-۱۹) چه ویژگی‌هایی دارد؟
کووید-۱۹ را ویروس کرونای نوع SARS-CoV-2 ایجاد می‌کند. این بیماری از زمان شیوع جهانی تغییرات زیادی کرده و سویه‌های جدید علائم متفاوتی دارند. در حال حاضر بسیاری از موارد شبیه سرماخوردگی یا آنفولانزا ظاهر می‌شوند.
علائم رایج کرونا
- تب یا لرز
- سرفه خشک
- گلودرد
- خستگی و بدن‌درد
- سردرد
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- کاهش یا از دست رفتن حس بویایی و چشایی (در سویه‌های قدیمی‌تر شایع‌تر بود)
- تنگی نفس
- تهوع یا اسهال
تفاوت مهم کرونا این است که علائم در برخی افراد هفته‌ها ادامه پیدا می‌کند و گاهی «کووید طولانی» ایجاد می‌شود. همچنین احتمال گرفتاری شدید ریه در گروه‌های پرخطر بیشتر است.
از کجا بفهمیم کدام را داریم؟
بدون آزمایش نمی‌توان با قطعیت گفت. اما این نکات کمک می‌کنند:
- شروع ناگهانی با تب بالا و بدن‌درد شدید: بیشتر به آنفولانزا می‌خورد.
- آبریزش و عطسه با حال عمومی نسبتاً خوب: بیشتر شبیه سرماخوردگی است.
- تماس با فرد مبتلا به کرونا، یا کاهش بویایی و چشایی: احتمال کووید را بالا می‌برد.
- علائم طولانی‌تر از معمول یا بدتر شدن بعد از چند روز: باید بررسی شود.
آزمایش‌های تشخیصی
- تست سریع آنتی‌ژن کرونا: در منزل قابل انجام است. اگر علائم دارید و نتیجه منفی بود، ممکن است لازم باشد چند روز بعد تکرار شود.
- PCR: دقیق‌تر است و می‌تواند کرونا و آنفولانزا را از هم تفکیک کند.
- تست سریع آنفولانزا: در مراکز درمانی انجام می‌شود، مخصوصاً وقتی نتیجه بر درمان تأثیر دارد.
درمان و مراقبت در خانه
بیشتر موارد خفیف در خانه قابل کنترل‌اند.
- استراحت کافی: بدن برای مقابله با ویروس به انرژی نیاز دارد.
- مایعات فراوان: آب، سوپ و دمنوش‌های گرم کمک می‌کنند ترشحات رقیق بمانند.
- تب‌بر و مسکن: استامینوفن یا ایبوپروفن برای کاهش تب و درد کاربرد دارند. دوز را طبق دستور پزشک یا برچسب دارو رعایت کنید. برای کودکان دوز بر اساس وزن تعیین می‌شود و حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- غرغره آب نمک و مرطوب کردن هوا: برای گلودرد و گرفتگی بینی مفید است.
- قرنطینه خانگی: در دوران بیماری از تماس نزدیک با دیگران، به‌ویژه افراد پرخطر، پرهیز کنید.
درمان‌های اختصاصی
- در آنفولانزا، اگر پزشک تشخیص دهد و بیمار در ۴۸ ساعت اول علائم باشد یا در گروه پرخطر قرار گیرد، ممکن است داروی ضد ویروس تجویز شود.
- در کرونا، برای افراد پرخطر داروهای ضد ویروس خاصی وجود دارد که باید زود پس از شروع علائم و با نظر پزشک مصرف شود.
- سرماخوردگی درمان اختصاصی ندارد و مراقبت‌های حمایتی کافی است.
آنتی‌بیوتیک؛ یک اشتباه رایج
هر سه بیماری ویروسی‌اند و آنتی‌بیوتیک روی ویروس اثر ندارد. مصرف بی‌مورد آن فایده‌ای ندارد و فقط عوارض و مقاومت دارویی ایجاد می‌کند. آنتی‌بیوتیک تنها وقتی لازم است که پزشک عفونت باکتریایی هم تشخیص دهد.
چه کسانی بیشتر در معرض عوارض‌اند؟
- کودکان زیر ۵ سال، به‌خصوص زیر ۲ سال
- سالمندان بالای ۶۵ سال
- زنان باردار
- مبتلایان به بیماری‌های مزمن مثل دیابت، آسم، بیماری قلبی و کلیوی
- افراد با ضعف سیستم ایمنی
- افراد دارای اضافه‌وزن شدید
در این گروه‌ها حتی بیماری‌های ظاهراً ساده باید جدی‌تر گرفته شوند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در این موارد معطل نکنید:
- تنگی نفس یا نفس‌نفس زدن
- درد یا فشار مداوم در قفسه سینه
- تب بالای ۳۹ درجه یا تب بیش از ۳ روز
- بهتر شدن علائم و سپس بدتر شدن ناگهانی
- گیجی، خواب‌آلودگی شدید یا تشنج
- کبودی لب‌ها یا صورت
- ناتوانی در نوشیدن مایعات و علائم کم‌آبی
- بدتر شدن بیماری‌های زمینه‌ای
در کودکان: تنفس سریع یا پرزحمت، بی‌حالی غیرعادی، امتناع از شیر یا مایعات، و تب در نوزادان زیر ۳ ماه را فوراً به پزشک اطلاع دهید.
چطور از ابتلا پیشگیری کنیم؟
- واکسن آنفولانزا: هر سال، ترجیحاً پیش از اوج فصل سرد، تزریق شود.
- واکسن کرونا: طبق توصیه وزارت بهداشت و پزشک، به‌خصوص برای گروه‌های پرخطر.
- شست‌وشوی مکرر دست‌ها با آب و صابون
- پوشاندن دهان هنگام عطسه و سرفه
- ماسک در مکان‌های شلوغ و بسته، یا هنگام تماس با افراد بیمار
- تهویه مناسب فضاهای بسته
- خواب کافی، تغذیه سالم و ورزش برای تقویت دفاع طبیعی بدن
- دوری از دود سیگار و هوای آلوده که مخاط تنفسی را آسیب‌پذیرتر می‌کند
نتیجه‌گیری
سرماخوردگی، آنفولانزا و کرونا هر سه ویروسی‌اند و علائم مشابهی دارند، اما شروع ناگهانی با تب و بدن‌درد شدید بیشتر نشانه آنفولانزاست، سرماخوردگی خفیف‌تر و تدریجی است و کرونا ممکن است با علائم متنوع و گاهی از دست رفتن بویایی همراه باشد. چون تشخیص قطعی با نگاه به علائم ممکن نیست، در صورت شک و به‌ویژه در گروه‌های پرخطر، آزمایش و مشورت با پزشک بهترین کار است.
استراحت، مایعات، پرهیز از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک و رعایت بهداشت، پایه مراقبت‌اند. واکسیناسیون به‌موقع و توجه به علائم هشدار هم از شدید شدن بیماری جلوگیری می‌کند.
توجه: این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین تشخیص و درمان پزشک نیست.
