آب آوردن زانو به حالتی می‌گویند که زانو ورم می‌کند، سفت می‌شود و خم و راست کردن آن سخت و دردناک می‌شود. خیلی‌ها فکر می‌کنند این مشکل فقط برای سالمندان است، در حالی که ضربه ورزشی، آرتروز، عفونت و حتی نشستن و ایستادن طولانی هم می‌تواند باعث جمع شدن مایع در زانو شود.
اگر زانویتان ورم کرده و نمی‌دانید علت چیست و چه باید بکنید، این مقاله برای شماست. در ادامه به زبان ساده توضیح می‌دهیم علت آب آوردن زانو چیست، چه زمانی خطرناک است و بهترین راه درمان خانگی و پزشکی کدام است.
آب آوردن زانو یعنی چه؟
داخل مفصل زانو به‌طور طبیعی مقدار کمی مایع لیزکننده وجود دارد که حرکت را راحت می‌کند. وقتی مفصل آسیب ببیند یا ملتهب شود، این مایع بیش از حد تولید می‌شود و زانو ورم می‌کند.
علائم شایع آب آوردن زانو:
- ورم و پف اطراف کشکک زانو
- درد و سنگینی موقع راه رفتن و بالا رفتن از پله
- خشکی مفصل و محدود شدن خم شدن زانو
- گرم شدن و قرمزی زانو در موارد التهابی
- صدا دادن یا خالی کردن زانو در بعضی افراد
علت آب آوردن زانو؛ ۱۰ دلیل شایع
۱. آرتروز زانو؛ شایع‌ترین علت در افراد بالای ۴۰ سال
ساییدگی غضروف باعث التهاب مزمن و تولید مایع اضافه می‌شود.
- درد تدریجی، خشکی صبحگاهی و ورم بعد از فعالیت
- بدتر شدن با پله، کوهنوردی و ایستادن طولانی
۲. ضربه، پیچ خوردگی و آسیب ورزشی
فوتبال، والیبال، تصادف و زمین خوردن می‌تواند باعث خونریزی داخلی و ورم ناگهانی شود.
- ورم سریع در چند ساعت بعد از ضربه
- کبودی، درد شدید و ناتوانی در وزن گذاشتن روی پا
۳. پارگی مینیسک و رباط صلیبی
در جوانان ورزشکار شایع است. زانو قفل می‌کند، خالی می‌کند و آب می‌آورد.
- صدای تق در لحظه آسیب
- ورم روز بعد و ناپایداری زانو
۴. بورسیت زانو یا التهاب کیسه مفصلی
در اثر زانو زدن طولانی، فرش‌شویی و کار ساختمانی ایجاد می‌شود. جلوی زانو ورم نرم و دردناک می‌شود.
۵. نقرس و نقرس کاذب
رسوب کریستال در مفصل باعث ورم ناگهانی، درد شدید و قرمزی می‌شود. معمولاً یک مفصل درگیر می‌شود و درد شبانه شدید است.
۶. آرتریت روماتوئید و بیماری‌های روماتیسمی
- ورم هر دو زانو به‌صورت متقارن
- خشکی صبحگاهی طولانی بیش از ۳۰ دقیقه
- همراه با درد مفاصل دست و خستگی عمومی
۷. عفونت مفصل زانو؛ اورژانسی و خطرناک
اگر ورم با تب، لرز، قرمزی شدید و درد غیرقابل تحمل همراه باشد، احتمال عفونت وجود دارد و باید فوراً به اورژانس مراجعه شود.
۸. کیست بیکر یا کیست پشت زانو
مایع اضافه به پشت زانو می‌رود و باعث ورم و درد پشت پا می‌شود. موقع صاف کردن زانو درد بیشتر می‌شود و گاهی به ساق تیر می‌کشد.
۹. اضافه وزن و فشار مداوم به زانو
وزن زیاد، ایستادن طولانی، بالا و پایین رفتن زیاد از پله و حمل بار سنگین، التهاب زانو را تشدید و ورم را ماندگار می‌کند.
۱۰. تومور و مشکلات نادر مفصل
شیوع کمی دارد ولی اگر ورم بدون درد، پیشرونده و مقاوم به درمان باشد، باید با عکس و MRI بررسی شود.
چه زمانی آب آوردن زانو خطرناک است؟
اگر یکی از این موارد را دارید، درمان خانگی را رها کنید و به پزشک مراجعه کنید:
- تب، لرز و قرمزی شدید زانو
- ورم ناگهانی بعد از ضربه و ناتوانی در راه رفتن
- درد شدید شبانه که با مسکن آرام نمی‌شود
- بی‌حسی ساق پا یا سرد شدن پا
- ورم که بعد از ۳ تا ۵ روز استراحت بهتر نمی‌شود
ورم همراه با تب و قرمزی یعنی احتمال عفونت؛ در این حالت هرگز زانو را ماساژ ندهید و خودسرانه آمپول و آنتی‌بیوتیک نزنید.
درمان آب آوردن زانو؛ از خانه تا مطب
۱. درمان خانگی و اولیه
برای ورم خفیف بدون تب و ضربه شدید:
- استراحت نسبی: ۲ تا ۳ روز فشار را کم کنید، ولی بی‌حرکتی مطلق نکنید
- کمپرس سرد: روز اول و دوم، هر ۳ ساعت ۱۵ دقیقه یخ داخل پارچه
- بستن زانو: باند کشی سبک برای کنترل ورم، نه خیلی سفت
- بالا نگه داشتن پا: موقع خواب پا را روی بالش بگذارید
- کمپرس گرم: بعد از ۴۸ ساعت و برای خشکی آرتروزی، نه ورم حاد و داغ
- کاهش وزن و کفش مناسب: مهم‌ترین درمان بلندمدت آرتروز
از ماساژ شدید، حجامت خودسرانه و راه رفتن طولانی روی زانوی ورم‌کرده پرهیز کنید.
۲. دارو برای آب آوردن زانو
- مسکن و ضدالتهاب مثل ایبوپروفن و ناپروکسن با نظر پزشک
- پمادهای ضدالتهاب برای درد خفیف تا متوسط
- در نقرس و روماتیسم، داروی اختصاصی لازم است نه فقط مسکن
- آنتی‌بیوتیک فقط برای عفونت و با تجویز پزشک
داروی کورتونی خوراکی یا تزریقی را خودسرانه مصرف نکنید.
۳. فیزیوتراپی و ورزش مجاز
بعد از کم شدن ورم حاد:
- تقویت عضله چهارسر ران برای کاهش فشار روی زانو
- ورزش‌های کم‌فشار مثل پیاده‌روی صاف، دوچرخه ثابت و شنا
- حرکات کششی همسترینگ و ساق
- پرهیز از زانو زدن عمیق، چمباتمه و پله زیاد تا بهبود کامل
۴. کشیدن آب زانو خوبه یا بد؟
کشیدن مایع مفصل هم جنبه تشخیصی دارد هم درمانی.
کی لازم است؟
- شک به عفونت، نقرس یا خونریزی داخل مفصل
- ورم شدید که با دارو کم نمی‌شود و حرکت را مختل کرده
عوارض دارد؟
اگر استریل و توسط متخصص انجام شود، معمولاً کم‌عارضه است. عفونت و خونریزی نادر است. تزریق همزمان کورتون یا ژل فقط در موارد خاص و با نظر پزشک انجام می‌شود.
کشیدن آب زانو علت را درمان نمی‌کند؛ اگر آرتروز یا پارگی درمان نشود، مایع دوباره جمع می‌شود.
۵. جراحی؛ آخرین راه
در پارگی کامل رباط، پارگی بزرگ مینیسک، آرتروز پیشرفته و عفونت مقاوم ممکن است آرتروسکوپی یا تعویض مفصل لازم شود.
برای آب آوردن زانو چی بخوریم؟
تغذیه به تنهایی ورم را خوب نمی‌کند ولی التهاب را کمتر می‌کند:
- ماهی، گردو، زیتون و سبزیجات برگ سبز
- لبنیات کم‌نمک، تخم‌مرغ و عدس برای حفظ عضله
- آب کافی و کم کردن نمک، فست‌فود و نوشابه
- کنترل قند خون در افراد دیابتی برای کاهش التهاب
نتیجه‌گیری
علت آب آوردن زانو در بیشتر افراد آرتروز، ضربه یا التهاب است و با استراحت، کمپرس سرد، دارو و فیزیوتراپی بهتر می‌شود. اما ورم همراه با تب، قرمزی شدید، ضربه جدی و ناتوانی در راه رفتن را جدی بگیرید. بزرگ‌ترین اشتباه، تحمل طولانی ورم و درمان خودسرانه با مسکن است. اگر ورم بعد از چند روز کم نشد یا مرتب برمی‌گردد، با عکس و معاینه علت اصلی را پیدا کنید؛ چون تا علت درمان نشود، آب زانو دوباره برمی‌گردد.
