کشیدن آب زانو یا آرتروسنتز زانو روشی است که طی آن پزشک با یک سوزن، مایع اضافی داخل مفصل را خارج می‌کند. این کار می‌تواند فشار و درد زانو را کاهش دهد و در عین حال به تشخیص علت ورم، عفونت، نقرس یا خونریزی داخل مفصل کمک کند. در بیشتر افراد این روش کم‌خطر است و عارضه جدی ایجاد نمی‌کند.
با این حال، درد و حساسیت موقت در محل ورود سوزن، کبودی و در موارد نادر عفونت یا خونریزی داخل مفصل ممکن است ایجاد شود. همچنین اگر علت اصلی تجمع مایع درمان نشود، آب زانو می‌تواند دوباره برگردد. شناخت علائم طبیعی و نشانه‌های هشدار کمک می‌کند بدانید پس از تخلیه مایع زانو چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید.
کشیدن آب زانو چیست؟
اصطلاح عامیانه «کشیدن آب زانو» معمولاً به تخلیه مایع مفصل با سوزن یا Arthrocentesis اشاره دارد.
مفصل زانو به‌طور طبیعی مقدار کمی مایع سینوویال دارد که حرکت مفصل را روان می‌کند. در بیماری یا آسیب، مقدار این مایع ممکن است بیشتر شود و زانو متورم شود.
در این شرایط پزشک می‌تواند بخشی از مایع را خارج کند تا:
-
فشار داخل زانو کاهش پیدا کند
-
درد و محدودیت حرکت کمتر شود
-
علت تورم مشخص شود
-
مایع از نظر عفونت، خون یا کریستال‌های نقرس بررسی شود
تخلیه مایع می‌تواند هم درمانی و هم تشخیصی باشد.
آیا کشیدن آب زانو خطرناک است؟
در حالت کلی خیر. آرتروسنتز یک اقدام نسبتاً ایمن است و عوارض جدی آن نادر هستند.
با این حال، چون سوزن وارد فضای مفصل می‌شود، احتمال عوارضی هرچند کم وجود دارد. مهم‌ترین آنها شامل:
-
درد موقت
-
کبودی
-
خونریزی
-
عفونت مفصل
-
حساسیت به ماده بی‌حسی
-
برگشت دوباره مایع زانو
است.
ریسک عوارض می‌تواند در افرادی که داروهای خاص مصرف می‌کنند یا بیماری‌های زمینه‌ای دارند متفاوت باشد.
۱. درد بعد از کشیدن آب زانو
احساس درد یا حساسیت مختصر در محل ورود سوزن می‌تواند طبیعی باشد.
ممکن است پس از انجام کار:
-
محل سوزن کمی حساس باشد
-
زانو کمی درد داشته باشد
-
هنگام خم کردن زانو احساس ناراحتی خفیف ایجاد شود
این ناراحتی معمولاً باید طی مدت کوتاهی کاهش پیدا کند.
از طرف دیگر، خود خارج کردن مایع اضافی در بسیاری از افراد باعث کاهش فشار و درد مفصل می‌شود و بهبود ممکن است طی روز بعد احساس شود.
چه زمانی درد طبیعی نیست؟
اگر درد:
-
شدیدتر شود
-
بعد از گذشت زمان کاهش پیدا نکند
-
همراه با قرمزی یا گرمی زانو باشد
-
همراه با تب یا لرز ایجاد شود
باید احتمال عفونت یا مشکل دیگری بررسی شود.
۲. کبودی محل ورود سوزن
ایجاد یک کبودی کوچک در محل سوزن معمولاً نگران‌کننده نیست.
سوزن ممکن است هنگام ورود به مفصل به یک رگ کوچک برخورد کند و مقدار کمی خونریزی زیر پوست ایجاد شود.
این حالت معمولاً:
-
محدود است
-
طی چند روز تغییر رنگ می‌دهد
-
به‌تدریج برطرف می‌شود
افرادی که داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنند ممکن است مستعد کبودی بیشتری باشند.
۳. خونریزی داخل مفصل
یکی از عوارض نادر تخلیه مایع زانو، خونریزی داخل مفصل یا همارتروز است.
در این حالت خون داخل فضای مفصل تجمع پیدا می‌کند و ممکن است باعث:
-
تورم جدید زانو
-
احساس فشار
-
درد
-
محدود شدن حرکت
شود.
خطر خونریزی قابل توجه پس از آسپیراسیون مفصل بسیار پایین است. یک منبع Mayo Clinic خطر خونریزی عمده داخل مفصل را کمتر از ۱ در ۱۰۰۰ برای اقدامات تزریق یا آسپیراسیون مفصل گزارش کرده است.
اگر داروی ضدانعقاد مصرف می‌کنید، داروی خود را بدون دستور پزشک قطع نکنید.
۴. عفونت بعد از کشیدن آب زانو
مهم‌ترین عارضه‌ای که باید جدی گرفته شود عفونت مفصل است، هرچند این عارضه نادر است.
در زمان انجام آرتروسنتز، پوست ضدعفونی می‌شود تا احتمال ورود میکروب به مفصل به حداقل برسد.
علائم عفونت بعد از کشیدن آب زانو
اگر بعد از انجام کار موارد زیر ایجاد شدند، بهتر است سریعاً با پزشک تماس بگیرید:
-
قرمزی رو به افزایش
-
داغ شدن زانو
-
تورم شدیدتر
-
درد رو به افزایش
-
تب
-
لرز
-
خروج ترشح از محل سوزن
۵. حساسیت به داروی بی‌حسی
برای انجام آرتروسنتز ممکن است از بی‌حسی موضعی استفاده شود.
در موارد نادر، فرد می‌تواند به داروی بی‌حسی واکنش حساسیتی نشان دهد.
علائم حساسیت شدید می‌توانند شامل:
-
کهیر
-
تورم صورت یا لب‌ها
-
خس‌خس
-
تنگی نفس
باشند.
این حالت نادر است اما در صورت بروز نیاز به ارزیابی فوری دارد.
۶. برگشت دوباره آب زانو
یکی از شایع‌ترین نگرانی‌ها این است که چند روز یا چند هفته بعد از تخلیه، زانو دوباره ورم کند.
این اتفاق لزوماً به معنی اشتباه بودن تخلیه نیست.
کشیدن آب زانو مایع موجود را خارج می‌کند، اما علت تولید مایع را همیشه درمان نمی‌کند.
برای مثال اگر علت تورم موارد زیر باشد:
-
آرتروز
-
نقرس
-
آسیب منیسک
-
پارگی رباط
-
التهاب مفصل
-
عفونت
-
بیماری‌های التهابی
ممکن است تا زمانی که مشکل اصلی درمان نشود، مایع دوباره تجمع پیدا کند.
چرا بعد از کشیدن آب زانو دوباره ورم می‌کند؟
مفصل در پاسخ به التهاب یا آسیب، مایع بیشتری تولید می‌کند.
برای مثال پارگی منیسک یا ACL، آرتروز و تحریک ناشی از فعالیت بیش از حد می‌توانند باعث تجمع مایع شوند.
بنابراین اگر تنها مایع خارج شود اما علت زمینه‌ای باقی بماند، احتمال برگشت ورم وجود دارد.
در این شرایط ممکن است پزشک برای پیدا کردن علت از موارد زیر استفاده کند:
-
معاینه
-
آزمایش مایع مفصل
-
رادیوگرافی
-
سونوگرافی
-
MRI
-
آزمایش خون
آیا کشیدن آب زانو باعث خراب شدن مفصل می‌شود؟
در صورتی که آرتروسنتز با تکنیک صحیح و در شرایط استریل انجام شود، معمولاً باعث تخریب زانو نمی‌شود.
اتفاقاً در زانویی که به‌شدت متورم و تحت فشار است، خارج کردن مایع می‌تواند:
-
فشار مفصل را کاهش دهد
-
درد را کمتر کند
-
حرکت را بهتر کند
و نمونه مایع نیز اطلاعات مهمی درباره علت بیماری در اختیار پزشک قرار دهد.
بنابراین تصور اینکه یک بار تخلیه اصولی زانو باعث «خشک شدن» یا خراب شدن مفصل می‌شود، درست نیست.
آیا کشیدن آب زانو باعث کم شدن مایع مفصلی می‌شود؟
مایع سینوویال توسط بافت مفصل تولید می‌شود.
خارج کردن مقدار اضافی مایع در یک زانوی متورم به این معنی نیست که مفصل برای همیشه بدون مایع خواهد ماند.
بدن همچنان مایع طبیعی مورد نیاز مفصل را تولید می‌کند.
هدف از آرتروسنتز، خارج کردن مایع اضافی و غیرطبیعی است، نه خشک کردن کامل مفصل.
آیا کشیدن آب زانو درد دارد؟
معمولاً درد شدید ندارد، اما ممکن است هنگام ورود سوزن:
-
احساس نیشگون یا سوزش
-
فشار
-
ناراحتی مختصر
ایجاد شود.
در بسیاری از موارد از بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود.
کل روند معمولاً کوتاه است و مدت خود آرتروسنتز در بسیاری از موارد حدود ۱۰ دقیقه ذکر می‌شود.
مزایای کشیدن آب زانو چیست؟
با وجود تمرکز روی عوارض، این روش در شرایط مناسب مزایای مهمی دارد.
کاهش فشار زانو
مایع زیاد می‌تواند کپسول مفصل را تحت فشار قرار دهد. خارج کردن آن معمولاً فشار را کمتر می‌کند.
کاهش درد
کاهش فشار می‌تواند درد را کاهش دهد.
بهتر شدن حرکت
زانوهای بسیار متورم ممکن است به‌خوبی خم یا صاف نشوند. کاهش تورم می‌تواند حرکت را آسان‌تر کند.
تشخیص علت ورم
مایع خارج‌شده می‌تواند برای یافتن:
-
باکتری
-
کریستال‌های نقرس یا شبه‌نقرس
-
خون
-
سلول‌های التهابی
آزمایش شود.
بعد از کشیدن آب زانو چه مراقبت‌هایی لازم است؟
پزشک معمولاً محل سوزن را پانسمان می‌کند و ممکن است توصیه کند برای مدتی به مفصل استراحت بدهید.
چند اقدام عمومی می‌تواند مفید باشد:
-
تا زمانی که پزشک توصیه کرده از فعالیت سنگین خودداری کنید.
-
پانسمان را طبق دستور تمیز و خشک نگه دارید.
-
زانو را از نظر قرمزی و تورم زیر نظر بگیرید.
-
در صورت تجویز پزشک از یخ استفاده کنید.
-
داروها را مطابق دستور مصرف کنید.
-
بدون نظر پزشک داروهای رقیق‌کننده خون را قطع نکنید.
اگر هم‌زمان داخل زانو دارو تزریق شده باشد، دستور مراقبتی می‌تواند کمی متفاوت باشد.
بعد از کشیدن آب زانو چقدر استراحت کنیم؟
مدت استراحت به علت تورم، مقدار مایع تخلیه‌شده و اینکه آیا همراه آن تزریق داخل مفصل انجام شده است یا خیر بستگی دارد.
برای آرتروسنتز ساده معمولاً استراحت طولانی‌مدت لازم نیست، اما بهتر است همان روز از فعالیت شدید و فشار زیاد روی مفصل خودداری شود مگر اینکه پزشک توصیه دیگری کرده باشد.
اگر علت تجمع مایع آسیب ورزشی یا پارگی ساختاری باشد، محدودیت فعالیت بیشتر به خود آسیب مربوط است تا تخلیه مایع.
بعد از کشیدن آب زانو می‌توان راه رفت؟
در بسیاری از افراد راه رفتن سبک ممکن است امکان‌پذیر باشد، اما میزان فعالیت باید بر اساس علت اصلی تورم تعیین شود.
اگر زانو به دلیل:
-
پارگی رباط
-
آسیب منیسک
-
ضربه
-
شکستگی
-
عفونت
متورم شده باشد، دستور فعالیت ممکن است کاملاً متفاوت باشد.
بنابراین بهتر است توصیه پزشک معالج در اولویت باشد.
آیا می‌توان چند بار آب زانو را کشید؟
اگر مایع دوباره جمع شود، ممکن است در بعضی شرایط پزشک دوباره آرتروسنتز انجام دهد.
اما اگر نیاز به تخلیه مکرر وجود دارد، مسئله اصلی این است که چرا زانو مرتب مایع تولید می‌کند؟
تکرار ورم می‌تواند ناشی از:
-
آرتروز فعال
-
نقرس
-
بیماری روماتولوژیک
-
آسیب منیسک یا رباط
-
عفونت
-
خونریزی داخل مفصل
باشد.
به همین دلیل تخلیه‌های مکرر بدون پیدا کردن علت اصلی معمولاً راه‌حل کامل نیستند.
چه زمانی بعد از کشیدن آب زانو باید به پزشک مراجعه کرد؟
پس از انجام آرتروسنتز، اگر هر یک از موارد زیر ایجاد شد بهتر است با پزشک تماس بگیرید:
-
درد شدید یا رو به افزایش
-
قرمزی قابل توجه
-
گرم شدن زانو
-
تورم شدیدتر
-
خونریزی مداوم از محل سوزن
-
ترشح از محل
-
تب
-
لرز
این علائم می‌توانند نشان‌دهنده عفونت، خونریزی یا مشکل دیگری باشند.
نتیجه‌گیری
عوارض کشیدن آب زانو در بیشتر افراد محدود و خفیف هستند. حساسیت کوتاه‌مدت، درد مختصر یا کبودی ممکن است بعد از ورود سوزن ایجاد شود. عوارض جدی‌تر مانند عفونت و خونریزی داخل مفصل امکان‌پذیر هستند، اما نادرند.
یکی از نکات مهم این است که برگشت دوباره آب زانو لزوماً ناشی از تخلیه نیست. اگر بیماری یا آسیبی که باعث تولید مایع شده درمان نشود، زانو ممکن است دوباره متورم شود.
پس از تخلیه، اگر درد رو به افزایش، قرمزی و گرمی زانو، تب، لرز، خونریزی یا ترشح از محل سوزن ایجاد شد، بهتر است سریعاً با پزشک تماس بگیرید. هدف اصلی فقط تخلیه مایع نیست؛ پیدا کردن و درمان علت اصلی تجمع آب زانو اهمیت بیشتری دارد.
