شکستگیهای ساده معمولاً با گچ، آتل یا روشهای رایج جراحی درمان میشوند، اما در شکستگیهای شدید، باز یا همراه با آسیب گسترده پوست و عضلات، گاهی نمیتوان در همان ابتدا از پلاک و پیچ داخل بدن استفاده کرد. در چنین شرایطی فیکساسیون خارجی یا External Fixation یکی از روشهای مهم برای ثابت نگه داشتن استخوان است.
در این روش، پینها یا پیچهایی داخل استخوان قرار میگیرند و از بیرون بدن به یک فریم متصل میشوند تا قطعات شکسته در موقعیت مناسب باقی بمانند. این روش ممکن است موقت باشد تا بافتهای اطراف بهبود پیدا کنند یا در برخی بیماران تا پایان جوش خوردن استخوان باقی بماند. در ادامه با کاربرد، انواع، مراقبتها و عوارض اکسترنال فیکساتور آشنا میشویم.
فیکساسیون خارجی چیست؟
فیکساسیون خارجی یک روش جراحی ارتوپدی برای ثابت کردن استخوان شکسته یا آسیبدیده است. جراح پینها یا پیچهای فلزی را از پوست عبور داده و در قسمتهای سالم استخوان در بالا و پایین محل شکستگی قرار میدهد. این پینها در خارج بدن به میلهها و گیرههایی متصل میشوند و یک چهارچوب پایدار ایجاد میکنند.
این چهارچوب که به آن اکسترنال فیکساتور یا فیکساتور خارجی گفته میشود، قطعات استخوانی را در راستای مناسب نگه میدارد و در عین حال دسترسی پزشک به پوست و زخم اطراف شکستگی را حفظ میکند.
برخلاف فیکساسیون داخلی که پلاک، پیچ یا میله داخل بدن باقی میماند، بخش اصلی سازه در فیکساسیون خارجی در بیرون بدن قرار دارد.
اکسترنال فیکساتور چگونه استخوان را ثابت نگه میدارد؟
هدف اصلی از این روش ایجاد ثبات کافی در محل شکستگی است تا طول، راستا و چرخش استخوان تا حد امکان حفظ شود.
پینهایی که در استخوان قرار گرفتهاند به میلههای خارجی متصل میشوند. جراح هنگام نصب فریم، موقعیت استخوان را با تصویربرداری کنترل میکند و پس از رسیدن به راستای مناسب، گیرهها را محکم میکند. طراحی فریم باید هم ثبات کافی ایجاد کند و هم فضای مناسبی برای مراقبت از پوست و زخم باقی بگذارد.
فیکساسیون خارجی در چه مواردی استفاده میشود؟
فیکساتور خارجی برای همه شکستگیها لازم نیست. انتخاب آن به نوع شکستگی، شدت آسیب، وضعیت پوست و عضلات اطراف استخوان و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.
شکستگیهای باز و شدید
یکی از مهمترین کاربردهای فیکساسیون خارجی شکستگی در شکستگیهای باز است. در این نوع آسیب، پوست باز شده و استخوان یا بافت عمقی با محیط بیرون ارتباط پیدا میکند.
در شکستگیهای باز شدید، آسیب عضلات و پوست میتواند آنقدر زیاد باشد که قرار دادن فوری پلاک یا سایر ایمپلنتهای داخلی مناسب نباشد. در چنین مواردی، اکسترنال فیکساتور استخوان را ثابت نگه میدارد و در عین حال امکان رسیدگی به زخم را فراهم میکند. AAOS نیز اشاره میکند که بسیاری از شکستگیهای باز شدید در مرحله اول با فیکساسیون خارجی پایدار میشوند.
آسیب شدید بافت نرم
گاهی خود استخوان قابل تثبیت داخلی است، اما تورم شدید، آسیب پوستی یا صدمه عضلات اطراف اجازه انجام جراحی قطعی را نمیدهد.
در این شرایط فیکساتور خارجی میتواند نقش یک روش موقت را داشته باشد تا وضعیت بافت نرم بهتر شود.
شکستگیهای ناشی از ضربههای شدید
تصادفات رانندگی، سقوط از ارتفاع یا آسیبهای پرانرژی ممکن است باعث خردشدگی استخوان و آسیب همزمان بافت نرم شوند. در بعضی از این بیماران، تثبیت سریع شکستگی با فیکساتور خارجی بخشی از درمان مرحلهای است.
زمانی که نیاز به جراحی بعدی وجود دارد
گاهی هدف از نصب فیکساتور این است که استخوان برای چند روز یا چند هفته در وضعیت مناسبی نگه داشته شود تا بیمار برای جراحی نهایی آماده شود.
پس از کاهش تورم، بهبود زخم و بهتر شدن شرایط بیمار، ممکن است فیکساتور برداشته شده و فیکساسیون داخلی انجام شود.
درمان قطعی برخی شکستگیها
فیکساتور خارجی همیشه یک روش موقت نیست. در برخی شرایط، پزشک ممکن است تصمیم بگیرد همین وسیله تا پایان جوش خوردن استخوان باقی بماند.
انواع فیکساسیون خارجی
طراحی اکسترنال فیکساتور با توجه به نوع شکستگی و محل آن متفاوت است.
فیکساتور خارجی یکطرفه
در این مدل، پینها معمولاً از یک سمت اندام وارد استخوان شده و به میلهای در همان سمت متصل میشوند.
این سیستم نسبتاً ساده است و در بسیاری از تثبیتهای موقت مورد استفاده قرار میگیرد.
فیکساتور حلقوی
در فیکساتورهای حلقوی، استخوان به حلقههایی که اطراف اندام قرار گرفتهاند متصل میشود.
این طراحی در شرایطی که کنترل دقیق راستای استخوان اهمیت زیادی دارد مورد استفاده قرار میگیرد. بعضی از سیستمهای اصلاح طول یا تغییر شکل استخوان نیز بر پایه فریمهای حلقوی ساخته شدهاند.
فیکساتور هیبریدی
فیکساتور هیبریدی ترکیبی از اجزای مختلف سیستمهای خارجی است و میتواند برای برخی شکستگیهای پیچیده، بهخصوص نزدیک مفاصل، مورد استفاده قرار گیرد.
نوع وسیله باید توسط جراح و بر اساس الگوی شکستگی انتخاب شود و نمیتوان یک مدل را برای تمام بیماران مناسب دانست.
تفاوت فیکساسیون خارجی و داخلی چیست؟
فیکساسیون خارجی و داخلی هر دو برای ثابت کردن استخوان استفاده میشوند، اما محل قرارگیری تجهیزات متفاوت است.
| ویژگی | فیکساسیون خارجی | فیکساسیون داخلی |
|---|---|---|
| محل اصلی تجهیزات | خارج بدن | داخل بدن |
| وسیله تثبیت | پین، میله و فریم خارجی | پلاک، پیچ یا میله |
| دسترسی به زخم | معمولاً آسانتر | محدودتر |
| کاربرد رایج | شکستگیهای پیچیده یا آسیب شدید بافت نرم | بسیاری از شکستگیهای نیازمند جراحی |
| احتمال درمان مرحلهای | زیادتر | معمولاً درمان قطعی |
| نیاز به مراقبت از محل پین | دارد | ندارد |
در فیکساسیون داخلی، جراح قطعات استخوان را با پلاک، پیچ یا میلههایی که داخل بدن قرار میگیرند ثابت میکند. در فیکساسیون خارجی، پینها از پوست خارج شده و به فریم بیرونی متصل هستند.
مراحل انجام فیکساسیون خارجی چگونه است؟
جزئیات جراحی برای هر بیمار متفاوت است، اما به طور کلی چند مرحله اصلی وجود دارد.
ابتدا محل مناسب برای قرار دادن پینها مشخص میشود. پینها باید تا حد امکان در نواحی ایمن قرار گیرند تا احتمال آسیب به عصب، عروق، عضلات یا مفصل کاهش یابد.
سپس پینها وارد استخوان میشوند و به کمک میلهها و گیرههای خارجی به یکدیگر متصل میشوند. جراح راستای شکستگی را تنظیم کرده و با تصویربرداری موقعیت استخوان و فریم را کنترل میکند.
پس از رسیدن به وضعیت مناسب، گیرهها محکم شده و فریم تثبیت میشود.
آیا نصب فیکساتور خارجی درد دارد؟
خود جراحی معمولاً تحت بیهوشی یا روش مناسب بیحسی انجام میشود؛ بنابراین بیمار هنگام نصب وسیله نباید درد جراحی را احساس کند.
پس از عمل ممکن است در محل شکستگی و اطراف پینها درد، تورم یا احساس کشیدگی وجود داشته باشد. شدت این علائم به نوع آسیب و وسعت جراحی بستگی دارد.
دردی که بهتدریج کاهش پیدا کند معمولاً با روند بهبود هماهنگتر است؛ اما افزایش ناگهانی درد، بهخصوص همراه با قرمزی، ترشح یا تب، باید به پزشک اطلاع داده شود.
فیکساتور خارجی چه مدت روی بدن میماند؟
مدت استفاده از اکسترنال فیکساتور برای همه بیماران یکسان نیست.
اگر وسیله صرفاً برای تثبیت موقت استفاده شده باشد، ممکن است پس از بهتر شدن شرایط بافت نرم و آماده شدن بیمار برای جراحی اصلی برداشته شود.
در مقابل، اگر فیکساسیون خارجی روش قطعی درمان باشد، ممکن است تا زمانی که استخوان به اندازه کافی جوش بخورد باقی بماند.
زمان ترمیم شکستگی نیز به محل آسیب، شدت شکستگی، سن بیمار، بیماریهای زمینهای و عوامل دیگری بستگی دارد. بنابراین زمان دقیق برداشتن وسیله را نمیتوان بدون بررسی تصاویر و شرایط بیمار تعیین کرد.
مراقبت از فیکساسیون خارجی در خانه
مراقبت صحیح از محل ورود پینها اهمیت زیادی دارد.
پینها از پوست عبور میکنند و همین موضوع میتواند محلی برای تحریک پوست یا ورود میکروب ایجاد کند. یکی از مشکلات شناختهشده فیکساسیون خارجی، عفونت مسیر پین است.
مراقبت از محل پینها
روش دقیق تمیز کردن محل پین ممکن است بین مراکز درمانی متفاوت باشد. بنابراین برنامهای که جراح یا تیم ارتوپدی به بیمار داده است باید در اولویت قرار گیرد.
به طور کلی:
- محل پینها باید طبق دستور تیم درمان تمیز نگه داشته شود.
- پانسمانها باید به شیوه توصیهشده تعویض شوند.
- از دستکاری غیرضروری پین و فریم خودداری شود.
- هیچ ماده ضدعفونیکننده یا پمادی بدون توصیه پزشک استفاده نشود.
- شل شدن پین یا تغییر شکل فریم باید گزارش شود.
طراحی فریم نیز باید فضای کافی برای مراقبت و تمیز کردن پوست اطراف پینها باقی بگذارد.
علائم عفونت محل پین چیست؟
مهمترین نکته در دوران استفاده از فیکساتور خارجی، توجه به تغییرات اطراف محل ورود پینها است.
علائمی که بهتر است به پزشک اطلاع داده شوند شامل:
- افزایش قرمزی اطراف پین
- تورم جدید یا رو به افزایش
- ترشح چرکی
- درد جدید یا شدیدتر شدن درد
- شل شدن پین
- تب یا احساس ناخوشی عمومی
عفونت مسیر پین در صورت پیشرفت میتواند باعث شل شدن پین و کاهش پایداری فیکساتور شود و در موارد شدیدتر استخوان را نیز درگیر کند.
آیا میتوان با اکسترنال فیکساتور راه رفت؟
پاسخ کاملاً به نوع شکستگی، محل آن و میزان پایداری فریم بستگی دارد.
برخی بیماران ممکن است با اجازه پزشک و کمک عصا یا واکر مقدار مشخصی وزن روی اندام بگذارند، در حالی که در بعضی شکستگیها وزنگذاری تا مدتی ممنوع است.
وجود فیکساتور بهتنهایی به معنی مجاز بودن راه رفتن نیست. بیمار باید دقیقاً دستور جراح درباره تحمل وزن را رعایت کند.
فیزیوتراپی در زمان استفاده از فیکساتور
حرکت مناسب مفاصل سالم و حفظ قدرت عضلات میتواند در بازگشت عملکرد اندام اهمیت داشته باشد، اما برنامه تمرینی باید متناسب با شکستگی باشد.
فریمهایی که از روی مفصل عبور میکنند ممکن است حرکت مفصل را محدود کنند. AO اشاره میکند که باقی ماندن طولانیمدت یک فیکساتور عبوری از مفصل میتواند خطر خشکی مفصل را افزایش دهد؛ به همین دلیل در صورت امکان نوع تثبیت در زمان مناسب تغییر داده میشود.
تمرین یا تحمل وزن بدون اجازه جراح ممکن است به محل شکستگی یا فریم فشار وارد کند.
عوارض فیکساسیون خارجی چیست؟
هر روش جراحی در کنار فواید خود میتواند با عارضه همراه باشد.
عفونت مسیر پین
یکی از شناختهشدهترین مشکلات اکسترنال فیکساتور، التهاب یا عفونت اطراف پینها است. در صورت درمان نشدن، عفونت میتواند با شل شدن پین و کاهش ثبات فریم همراه شود.
شل شدن پین
شل شدن پین ممکن است باعث کاهش پایداری سازه شود. در چنین وضعیتی بررسی جراح ضروری است و گاهی لازم است پین در محل سالم دیگری قرار داده شود.
آسیب عصب یا عروق
به همین دلیل انتخاب محل مناسب برای ورود پین اهمیت زیادی دارد. AO بر قرار دادن پینها در نواحی ایمن و توجه به موقعیت عصب، عروق، عضلات و مفاصل تأکید میکند.
خشکی مفصل
اگر آسیب شدید باشد یا فریم حرکت مفصل را برای مدت طولانی محدود کند، احتمال خشکی مفصل افزایش مییابد.
تأخیر در جوش خوردن استخوان
شدت اولیه شکستگی، آسیب جریان خون استخوان، عفونت، وضعیت عمومی بیمار و میزان ثبات شکستگی همگی میتوانند بر روند جوش خوردن تأثیر داشته باشند. شکستگیهای باز شدید به دلیل صدمه بافت نرم و خونرسانی، گاهی دیرتر جوش میخورند.
مزایای فیکساسیون خارجی
این روش در بیمار مناسب چند مزیت مهم دارد:
- تثبیت سریع شکستگی
- دسترسی مناسب به زخم و بافتهای آسیبدیده
- امکان استفاده در شکستگیهای باز و شدید
- امکان استفاده بهعنوان درمان موقت تا آماده شدن بیمار برای جراحی قطعی
- امکان استفاده بهعنوان درمان نهایی در برخی شکستگیها
- کاهش نیاز به قرار دادن ایمپلنت داخلی در ناحیهای که بافت نرم آن هنوز شرایط مناسبی ندارد
همین دسترسی به زخم یکی از دلایل مهم استفاده از فیکساتور خارجی در برخی شکستگیهای باز شدید است.
معایب اکسترنال فیکساتور
وجود یک فریم در بیرون بدن ممکن است برای بیمار از نظر خوابیدن، لباس پوشیدن و انجام فعالیتهای روزانه دشوار باشد.
همچنین مراقبت از محل پینها اهمیت زیادی دارد و بیمار باید نسبت به نشانههای عفونت حساس باشد.
ظاهر وسیله ممکن است در ابتدا برای بعضی بیماران نگرانکننده باشد، اما هدف اصلی آن ایجاد شرایط مناسب برای تثبیت استخوان و درمان بافتهای آسیبدیده است.
فیکساتور خارجی چگونه برداشته میشود؟
زمان برداشتن وسیله توسط متخصص ارتوپدی و بر اساس روند ترمیم تعیین میشود.
اگر فیکساتور موقت باشد، ممکن است پس از مناسب شدن وضعیت پوست و بافت نرم، برداشته و با روش تثبیت دیگری جایگزین شود.
اگر فریم تا پایان درمان باقی مانده باشد، پزشک با معاینه و بررسی تصاویر رادیولوژی مشخص میکند که استخوان برای برداشتن وسیله به اندازه کافی پایدار شده است.
برداشتن زودهنگام یا دستکاری فریم بدون نظر جراح میتواند ثبات شکستگی را مختل کند.
تفاوت فیکساسیون خارجی موقت و دائمی چیست؟
اصطلاح «دائمی» در اینجا به معنی باقی ماندن همیشگی وسیله نیست.
فیکساسیون خارجی موقت معمولاً برای عبور از مرحله حاد آسیب استفاده میشود و بعداً با روش دیگری جایگزین میشود.
فیکساسیون خارجی قطعی یعنی همین فریم روش اصلی تثبیت شکستگی است و تا زمانی که استخوان به اندازه کافی ترمیم شود روی اندام باقی میماند.
جمعبندی
فیکساسیون خارجی یکی از روشهای مهم ارتوپدی برای تثبیت شکستگیهای پیچیده، بهویژه زمانی است که پوست و بافت نرم اطراف استخوان آسیب زیادی دیدهاند. در این روش، پینهای قرارگرفته در استخوان به یک فریم بیرونی متصل میشوند و استخوان را در موقعیت مناسب نگه میدارند. در شکستگیهای باز شدید، این روش میتواند اجازه دهد همزمان با حفظ ثبات استخوان، زخم و بافتهای اطراف نیز درمان شوند.
اکسترنال فیکساتور ممکن است موقت باشد و بعدها با فیکساسیون داخلی جایگزین شود یا در برخی بیماران تا پایان جوش خوردن استخوان باقی بماند. مراقبت صحیح از محل پینها، رعایت محدودیت وزنگذاری و توجه به علائم عفونت بخش مهمی از موفقیت درمان است.
تصمیم درباره نوع فیکساتور، مدت باقی ماندن آن و زمان شروع فعالیت باید توسط متخصص ارتوپدی و بر اساس نوع شکستگی و شرایط هر بیمار گرفته شود.
